Net in slaap, direct het ravijn in

Je struikelt en op hetzelfde moment opent zich een spleet in de aarde. Een donker ravijn slokt je op, je buitelt met een rotvaart naar beneden en hoe druk je ook slingert met je armen, niets kan deze dodelijke val meer keren. Hoe komt het dat je soms net voordat je in slaap valt, het gevoel hebt dat je echt valt, vraagt Machteld Zee uit Leiden zich af.

De val-voor-het-slapen is een heel normaal en ongevaarlijk verschijnsel. Iedereen heeft er weleens last van, zeggen specialisten. En het heeft ook een naam: ‘inslaapmyoclonus’.

Een myoclonus is een plotselinge samentrekking van de spieren of een spiergroep. Zoals de hik. „Inslaapmyoclonus is eigenlijk een hik van het hele lichaam”, vertelt Martin Laman, klinisch neurofysioloog verbonden aan het Sint Lucas Andreas ziekenhuis in Amsterdam. „Delen van je hersenen reageren op de plotselinge, algehele ontspanning van je spieren die zich vaak voordoet bij het in slaap vallen. Ze registreren dat als een alarmsituatie. Uit een soort oerreflex sturen je hersenen een noodsignaal naar de spieren en schrik je wakker.” En waarom interpreteren we dat als vallen? „Het is giswerk, maar ik denk dat de ontspanning van de spieren het gevoel van vallen veroorzaakt. En de plotselinge aanspanning is natuurlijk de oorzaak van het wakkerschrikken.”

Het verschijnsel kan echter voor sommige mensen heel erg beangstigend zijn. De angst voor een volgende schok (die niet altijd met een droom gepaard hoeft te gaan) is zo groot, dat ze bang zijn om te gaan slapen, vertelt neuroloog Al de Weerd, hoofd van het SEIN slaapcentrum in Zwolle. „In die uitzonderlijke gevallen worden mensen ervoor behandeld. Een medicijn als valium neemt de klachten weg.”

Mensen die op hun rug slapen hebben vaker last van inslaapmyoclonus dan mensen die op hun zij slapen. In die laatste houding ontspannen de spieren namelijk niet helemaal en zal het alarmsignaal ‘help de spieren zijn uitgevallen!’ dus niet worden afgegeven. Tip voor iedereen die het niet zo nodig vindt elke nacht in een ravijn te donderen: slaap op je zij.

Reinier Kist

De rubriek Next question beantwoordt alledaagse vragen. Ook een vraag? Mail naar vraag@nrc.nl