Iedereen wil wraak nemen op iedereen, goed of slecht

Millennium. Mannen die vrouwen haten Regie: Niels Arden Oplev. Met: Noomi Rapace, Michael Nyqvist. In: 30 bioscopen * * * *

Een op de negen vrouwen in Nederland is een keer verkracht, blijkt uit een recent uitgebracht rapport. Voorgaande onderzoeken hadden al een vergelijkbare uitkomst.

De jong gestorven Zweedse thrillerauteur en onderzoeksjournalist Stieg Larsson heeft aan dit soort statistieken de indeling opgehangen van zijn fenomenaal succesvolle misdaadroman Mannen die vrouwen haten, het eerste deel van zijn Millennium-trilogie. Het verklaart ten minste voor een deel het succes van de reeks.

Met Lisbeth Salander, zijn intrigerende en stoere heldin, heeft Larsson namelijk een personage in het leven geroepen waarop de woede en wraakgevoelens kunnen worden geprojecteerd van elke vrouw die ooit, in meer of minder ernstige mate, leed is aangedaan door een man. Salander maakt vreselijke dingen mee, en ze heeft ook al wat achter haar kiezen. Maar ze weigert slachtoffer te zijn. Ze betaalt daders terug met gelijke munt: bruut en gewelddadig, in scènes die dicht in de buurt komen van wat tegenwoordig torture porn heet. Verheffend zijn die scènes niet, maar ze luchten wel op.

Wraak is het ultieme pulpmotief en in Mannen die vrouwen haten wil werkelijk iedereen wraak nemen op iedereen. Het verschil tussen de goeden en de slechten bestaat er alleen nog uit dat de goeden een passende reden hebben om op wraak te zinnen, en de slechten niet. Voor zijn schurken zet Larsson een paar klassieke boemannen in van de progressieve wereldbeschouwing: de grenzen tussen de top van Zweedse bedrijfsleven, oud-nazi’s en seksueel gestoorde psychopaten blijken flinterdun te zijn. De titel geeft al het nodige van de ontknoping weg.

Lisbeth Salander is een vrijgevochten computerhacker, een gothic met zwart haar en stoere tatoeages, die een speurdersduo vormt met de oudere, wat uitgebluste linkse journalist Mikael Blomkvist. Hij is Dr. Watson, de goedmoedige, saaie side kick, zij is Sherlock Holmes: een gekweld genie, hyperintelligent maar gevoelsarm, dat zich niets aantrekt van de alledaagse etiquette.

Bij de film die nu naar het eerste deel van de trilogie is gemaakt, was dan ook de enige echt belangrijke vraag: wie gaat Lisbeth Salander spelen? Actrice Noomi Rapace blijkt een schot in de roos te zijn. Ze heeft alles in huis om deze extreme rol geloofwaardig en intens neer te zetten. Ze weet te voorkomen dat haar personage al te zeer een karikatuur wordt.

Maar de film heeft meer sterke punten. Regisseur Niels Arden Oplev is als filmmaker stilistisch veruit superieur aan Larsson als schrijver. De roman is bovendien bijgepunt. De relatie van Mikael Blomkvist met de getrouwde Erika Berger is verdwenen en wordt niet gemist. Ook in de ontknoping van de raamvertelling, rond een rechtszaak die Blomkvist heeft verloren, is stevig geknipt. Het verhaal is daar alleen maar van opgeknapt.

Peter de Bruijn