Aan de heg om de kerk knipt iedereen mee

Stad en platteland groeien steeds meer naar elkaar toe. Welke verschillen zijn er nog? Deel vier van een serie: een kerk in Slijk-Ewijk en een kerk in Rotterdam.

In de Laurenskerk komen langsvliegers. Foto’s Roger Cremers Nederland, Rotterdam, 24-07-2009 Gebed voor Vrede en Verzoening op vrijdagmiddag De Grote of Sint – Laurenskerk, in de volksmond eenvoudig de Laurenskerk of Laurens genoemd, is van oudsher de ‘hoofdkerk’ van Rotterdam. Gebouwd tussen circa 1449 en 1525, is de Laurenskerk het enige nog resterende laatgotische gebouw uit het van oorsprong middeleeuwse Rotterdam. PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS

„Inspiratie kan ook van andersgelovigen komen. Neem Mahmoud Mohammed Taha, de Soedanese islamitische theoloog die gelijkheid tussen man en vrouw bepleitte.”

In de Rotterdamse Laurenskerk luisteren zo’n honderd leden van de Nederlands-hervormde gemeente in Rotterdam met ernstige gezichten naar de voorganger. Het merendeel is van middelbare leeftijd. Mannen in makkelijke schoenen, poloshirts en kaki broek. Vrouwen met laarzen onder zwart-wit gebloemde rokken en een jasje. Of in spijkerbroek.

De Laurenskerk noemt zichzelf een ‘citykerk’, een kerk die niet alleen gericht is op de eigen parochie, maar op de hele regio. De kerk heeft een eigen website. Predikant Bert Kuipers: „Wij vangen hier allerlei ‘langsvliegers’ op. Laatst bijvoorbeeld twee Haagse dames van in de zeventig die wilden trouwen. In Den Haag konden zij geen kerk vinden die dat wilde doen. Wij wel, hoor.”

Ook Leone Goes (65) is een langsvlieger. Ze weet niet hoe lang de dienst duurt. „Ik ben hier voor het eerst, kijken of het wat is. Ik ben net naar Rotterdam verhuisd en zoek nog een kerk. Ik ben hier op de bonnefooi naartoe gegaan.”

De robuuste Laurenskerk wordt geflankeerd door bouwputten, kleurloze woonblokken en hippe winkels. Zijn botte toren staat in de steigers. Voor de kerk staat het beeld van humanist Erasmus.

In de Nederlands-hervormde kerk van Slijk-Ewijk, in de buurt van Nijmegen, komen geen langsvliegers. Er staan ook geen standbeelden voor de kerk, alleen bomen. In het idyllische witte kerkje onderaan de Waaldijk zitten deze zondagochtend vijftien oudere mensen op oud-groene houten bankjes. Op het psalmenbord staat met schuifletters welke psalmen en gezangen voor vandaag op het programma staan.

Predikant Herman Faas leidt de dienst. Het trapje kraakt als Faas de kansel bestijgt voor een preek over de betekenis van het geloof. „Het woordenboek zegt: vertrouwen op iemands beloften. Geloof is alsof je met iemand ergens hebt afgesproken. Je weet nooit zeker of diegene ook echt komt, maar daar vertrouw je gewoon op. Terecht. Zo is het met het geloof ook.”

De diensten in Rotterdam en in Slijk-Ewijk lijken elkaar niet veel te ontlopen. Beide hebben een vrijzinnig karakter. Marten van der Meulen, godsdienstsocioloog aan de Vrije Universiteit verklaart: „Of een dienst vrijzinnig of orthodox is, heeft niet zo veel te maken met stad of platteland. Je hebt heel zware kerken in de stad en hele lichte in het dorp. Veel hangt van de voorganger af. Het openlijk verwijzen naar andere godsdiensten, zoals in de Laurenskerk gebeurt, is in elk geval iets typisch vrijzinnigs.”

Het kerkblad van de protestantse gemeente van Slijk-Ewijk kondigt aan dat zaterdag de heg rond de kerk wordt geknipt. De leden worden opgeroepen te helpen. Voor de jeugddag 2009 en de ‘ouderen contactmiddagen’ lopen enkele leden zich volgens het blad „het vuur uit de sloffen”. De kerk fungeert in Slijk-Ewijk als sociaal vangnet. Predikant Faas: „Wij zien het hier meteen als iemand er niet is. En als mensen in de problemen zitten, dan proberen we daar iets aan te doen.”

De maatschappelijke betrokkenheid van de Rotterdamse parochie is niet minder, maar wel anders. Op de website van het Laurenspastoraat staat een keur aan projecten waarvoor het pastoraat zich inzet. Van het schrijven van brieven voor Amnesty International tot de inzet voor drugsverslaafden. In de hal van de Laurenskerk staat naast het rek met folders voor het North Sea Jazzfestival een dakloze. „Ik moet nog maar vijf euro”, vertelt hij. Hij heeft er wel vertrouwen in. Veel kerkgangers stoppen hem wat toe. Hij mompelt: „Hier is het altijd gezellig.”

Marten van der Meulen: „Het hegknippen in Slijk-Ewijk is heel typerend. Het kerkelijke dorpsleven is vaak erg gericht op participatie. Op samen dingen ondernemen.” In de stad zie je dat volgens Van der Meulen veel minder. „In de stad is de kerk veel meer een keuzekerk. Je kunt er makkelijker een consumentenhouding aannemen. Je kiest of je wilt meedoen aan activiteiten of dat je je er juist aan wilt onttrekken. Je kiest welke kerk je prettig vindt en met wie je in de kerkbanken wilt zitten. Die keuze heb je in een dorp vaak helemaal niet.”

Na anderhalf uur luidt het enorme orgel van de Laurenskerk het einde van de dienst in en begeven de kerkgangers zich naar de koffie. Leone Goes: „Ik vond de dienst lang, maar wel prettig.” Goes verhuisde van het dorp Strijen in de Hoekse Waard naar een van de nieuwe woontorens in de buurt van de Laurenskerk. „Mijn man en ik zijn echte Rotterdammers en hebben altijd gezegd dat we na ons 65ste terug naar de stad zouden gaan.” Goes is tevreden over de Laurenskerk. „Het is vijf minuten lopen en modern. In Strijen mochten er in de hervormde kerk geen vrouwen op de kansel staan, dat is toch niet meer van deze tijd.”

In Slijk-Ewijk roept predikant Faas in zijn dankgebed Israël op om het geweld in de bezette gebieden te stoppen. Er wordt ook gebeden voor de boeren in Nederland. „Zodat ze genoeg geld krijgen voor hun producten.” Na een uur is de dienst voorbij. Faas schrijdt naar de uitgang. Na hem volgen de leden. Iedereen die de kerk verlaat, krijgt een hand van de dominee. Met sommigen maakt hij kort een praatje. De hervormde gemeente van Slijk-Ewijk heeft ruim honderd leden. „Maar we zien het langzaam inzakken. Door de vergrijzing. Jongeren komen er jammer genoeg niet voor in de plaats.” Faas sluit het hek voor de kerk en stapt in zijn Peugeot. Hij toetert en zwaait als hij in de Dorpsstraat twee fietsende kerkgangers inhaalt.

Lees de eerste drie delen op nrc.nl/binnenland