Noord-Korea eiste - en kreeg - van VS respect

Nieuwsanalyse

Aan de vrijlating van twee Amerikaanse vrouwen door Noord-Korea gingen weken van stille diplomatie vooraf. Alles draaide om ‘respect’.

Met Noord-Korea kunnen de Amerikanen best zaken doen – zolang het land maar respect krijgt. Die boodschap lijkt het regime in Pyongyang gisteren te hebben willen afgeven door twee gevangen Amerikaanse journalisten over te dragen aan Bill Clinton. Laura Ling en Euna Lee reisden vannacht naar huis, samen in het vliegtuig met de Amerikaanse ex-president, die twintig uur eerder onverwachts was aangekomen in het geïsoleerde land en daar onder meer dineerde met de ‘Geliefde Leider’, Kim Jong-il.

Aan Clintons onaangekondigde bezoek zijn weken van stille diplomatie voorafgegaan, blijkt nu. Deze gesprekken verliepen via het zogeheten ‘New York-kanaal’, de Noord-Koreaanse afvaardiging bij de Verenigde Naties, meldde gisteren Foreign Policy op zijn goed geïnformeerde blog The Cable.

De Noord-Koreanen eisten in de onderhandelingen een gezant met groot aanzien. „Dat zou onderstrepen dat de VS op een hoog niveau betrokken zijn bij Noord-Korea”, aldus oud-diplomaat Donald Gross tegen het blog. „Ze wilden iemand met wie Kim Jong-il op zijn eigen niveau kon spreken.”

Prominent senator John Kerry en gouverneur en ex-topdiplomaat Bill Richardson zouden zijn afgewezen, evenals Al Gore. De ex-vicepresident was de eerste keuze van minister van Buitenlandse Zaken, Hillary Clinton. Maar als mede-eigenaar van het mediabedrijf waar de twee journalisten werken, zou Noord-Korea hem niet gewild hebben – het wilde Hillary’s echtgenoot Bill.

Onderdeel van de stille diplomatie was ook dat Washington zijn kritiek inslikte over het veronderstelde onrecht dat Ling en Lee werd aangedaan. Noemde Hillary Clinton de beschuldigingen eerst nog „ongefundeerd”, later sprak ze van „berouw” over het voorgevallene. Ook de vrouwen zelf betoonden spijt en bekenden schuld.

Die opstelling – gemeend of niet – werd gisteren geprezen door Cullen Thomas, een Amerikaan die in de jaren negentig vastzat in Zuid-Korea. Het tonen van berouw speelt in op de Koreaanse behoefte aan respect, schreef Thomas op het weblog The Daily Beast. „Ontkenning, verzet, gebrek aan wroeging – vooral als er enig bewijs is voor je schuld – is onhoudbaar en niet raadzaam in de confucianistische morele kosmos.”

De VS stelden als tegeneis dat de gezant een privébezoek zou brengen met louter humanitaire doeleinden. De regering-Obama hoopte zo te voorkomen dat de zaak van de twee vrouwen een rol zou gaan spelen bij de andere lopende onderhandelingen, met name die over Noord-Korea’s kernwapens.

Deze lijn werd ook gisteren aangehouden door het Witte Huis: Clinton was op een persoonlijke missie en had geen boodschap van president Obama bij zich. Toen het Noord-Koreaanse staatspersbureau KCNA stelde dat Clinton namens de Amerikaanse regering excuses had aangeboden, werd dit ontkend. Ook zaten er geen functionarissen van de regering in het gevolg van Clinton.

Wel aanwezig was onder anderen John Podesta, de ex-stafchef van Clinton die nu nauwe banden heeft met Obama. Podesta leidde Obama’s transitieteam en heeft in Washington een denktank die grote invloed heeft op het beleid van de huidige regering. Daarnaast reisde nog enkele oud-functionarissen met Clinton mee.

De VS kregen gisteren zodoende ongekende inkijk in de gezondheid van Kim Jong-il. Nadat hij vorig jaar een beroerte zou hebben gehad, gaan geruchten dat hij wil aftreden om zijn zoon te benoemen. „Een van de meest nuttige dingen die hier uit voort kunnen komen is dat slimme waarnemers kunnen beschrijven hoe scherp hij is, hoe helder hij [Kim, red.] klinkt. Dat zou een hoop geruchten naar de prullebak kunnen verwijzen”, aldus oud-spion Robert Carlin vandaag in The Washington Post.

Zo wonnen gisteren alle partijen. Kim kreeg zijn prestige, evenals Bill Clinton die weer even een glansrol kon spelen op het wereldtoneel. De twee vrouwen kwamen vrij. Obama’s regering kreeg een inkijkje in het regime.

Of Clintons reis nog meer oplevert – met name hervatting van het zespartijenoverleg over Noord-Korea’s nucleaire programma – zal moeten blijken, maar beide partijen klonken positief. Pyongyang berichtte dat Kim en Clinton bij het diner een „uitgebreid gesprek” hadden gehad. En een functionaris binnen de regering van Obama zei anoniem tegen het weblog The Cable: „Ik ben hoopvol dat er nu een dooi komt in de algehele relatie en we verdere vooruitgang kunnen boeken over de kwestie van de kernwapens.”

Meer foto’s van Bill Clinton in Noord-Korea: nrc.nl/foto