Na Hillary zet Obama bij buitenlandse zaken ook Bill in

Bill Clinton landde gisteren ineens in Noord-Korea in een poging twee Amerikaanse journalisten vrij te krijgen.

Het blijft nog de vraag wat Pyongyang hiervoor terug wil.

Toen Hillary Clinton vorig jaar voor het eerst genoemd werd als de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, rezen er meteen vragen over de mogelijke belangenverstrengeling met de charitatieve en commerciële activiteiten van haar man Bill.

Gisteren bleek dat de echtelijke band tussen de minister en de ex-president ook voordelen biedt: Bill Clinton landde gisteren onaangekondigd in Noord-Korea in een poging twee veroordeelde Amerikaanse journalisten vrij te krijgen. Na een gesprek met de Noord-Koreaanse president Kim Jong-Il maakte deze bekend dat zij gratie krijgen en worden vrijgelaten. Zij waren veroordeeld tot twaalf jaar dwangarbeid omdat ze illegaal het land zouden zijn binnengekomen.

De regering-Obama zou al weken overwegen een speciale gezant naar Pyongyang te sturen. De namen die daarbij de ronde deden waren die van John Kerry, voorzitter van de Senaatscommissie voor Buitenlandse Betrekkingen, en van ex-vicepresident Al Gore, die mede-eigenaar is van het mediabedrijf waarvoor de twee vrouwen werken. Het werd Bill Clinton – in de blogosfeer inmiddels spousal envoy gedoopt.

Volgens de site Politico kreeg Clinton de baan, nadat familieleden van een van de verslaggevers benaderd werden door Noord-Koreaanse functionarissen. Zij zeiden dat het regime de twee vrouwen wel aan de ex-president zou willen overdragen. De familie stapte hierop naar Clinton.

De keuze voor Clinton wordt door analisten ook verklaard uit zijn goede reputatie in Noord-Korea. Het was onder Clinton dat de relatie tussen beide landen ontdooide. In de laatste weken van zijn presidentschap (1993-2001) stond Clinton zelfs op het punt af te reizen naar het land. Hij zag daar uiteindelijk vanaf omdat vooraf geen akkoord bereikt kon worden over het Noord-Koreaanse rakettenarsenaal.

De maanden daarvoor was de hoogste Noord-Koreaanse militair al op bezoek gekomen in Washington en reisde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Albright naar Pyongyang. Dit nadat Clinton in zijn eerste ambtstermijn een akkoord had gesloten over bevriezing van de Koreaanse kernreactor in Yongbyon.

Die deal kwam tot stand na bemiddeling door ex-president Jimmy Carter (1977-1981). Zijn diplomatieke inspanningen leidden vooral in het begin ook tot ergernis bij Clinton, toen Carter naar diens mening te zelfstandig begon te opereren. Dat Clinton onder Obama nu een rol à la Carter krijgt, is „verschrikkelijk ironisch”, aldus hoogleraar en Noord-Korea-specialist Victor Cha gisteren in The Washington Post.

Obama erfde van zijn voorganger Bush een slechte relatie met Noord-Korea. Het land herstartte zijn nucleaire programma, schiet regelmatig raketten af en deed een kernproef. Hillary Clinton stelde daarop dat het land „zich gedraagt als een onhandelbaar kind dat aandacht zoekt”. Pyongyang noemde haar hierop „een grappige dame zonder enige intelligentie”.

Vooralsnog lijkt het erop dat Clinton tijdens zijn missie alleen heeft geprobeerd de twee gevangenen vrij te krijgen en verdere diplomatie achterwege laat. De regering-Obama probeerde de zaak van de twee journalisten de afgelopen weken zoveel mogelijk tot een humanitaire zaak te maken en vooral geen diplomatieke. Dit om te voorkomen dat de twee wisselgeld zouden worden in andere, veel ingewikkelder onderhandelingen. „We willen hun detentie niet aan andere kwesties koppelen en hopen dat de Noord-Koreanen dat ook niet doen”, stelde het Witte Huis in juni.

Het vereiste dat de VS zich terughoudend opstelden. Minister Clinton riep aanvankelijk op tot vrijlating om humanitaire redenen, maar later sprak ze van ‘amnestie’. Hiermee erkende ze impliciet dat de veroordeelden schuld dragen. Ook een van de journalisten zelf deed dit door in een telefoongesprek met haar zus te zeggen dat ze de wet had overtreden. En vorige maand zei Clinton dat „het iedereen spijt wat er is gebeurd”.

Of Noord-Korea in ruil voor de vrijlating niet meer terugvraagt dan alleen de Amerikaanse erkenning dat de vrouwen fout zaten, is onzeker. Bij zijn landing werd Clinton gisteren onder anderen ontvangen door de onderminister van Buitenlandse Zaken, die ook de nucleaire gesprekken leidt.

Lees reacties op Clintons bemiddeling op nrc.nl/obama