Literaire duinwandelingen

De omgeving van Bloemendaal, van duinen tot dorp, is vol met herinneringen aan schrijvers en kunstenaars. Wim Vogels fiets- en wandeltochtengids leidt ons langs deze plaatsen.

Louis Ferron Foto Vincent Mentzel/NRCH Louis FERRON,auteur. foto VINCENT MENTZEL/NRCH ===F/C== 12 dec. 2001 NRC Handelsblad

Bij de combinatie ‘verrukkelijk’ en ‘literatuur’ denk je aan Remco Campert. Maar hij figureert niet in Het verrukkelijk gelegen Overveen en Bloemendaal. In dat boek beschrijft neerlandicus Wim Vogel zes tochten met vooral de literatuur als richtsnoer. Al in 1995 publiceerde hij een soortgelijk boek over Haarlem. Biedt Haarlem meer literaire aanknopingspunten, het belendende Bloemendaal is meer divers en groter in oppervlakte. Het is een arcadië, met uitgestrekte duinen, meren, villa’s en bossen, bezongen door verschillende auteurs.

Vogels’ wandel- en fietstochten beginnen bij de ruïne van Brederode, en doorkruisen de gemeente (waar Overveen deel van is) van noord naar zuid. Bezienswaardigheden en alledaagsheden komen aan bod bij een veelheid aan auteurs. Van Vondel tot Godfried Bomans en Louis Ferron, van de gevreesde criticus Conrad Busken Huet tot de tekstdichter Lennaert Nijgh.

De fascinatie voor de Holle Boom bij Kraantje Lek en bij het hoge duin De Blinkert verenigt generaties schrijvers. Nijgh verhaalt over de voorlichtingstijd waarin er ‘nog geen seks en geen NVSH’ was:

[…] hier in Haarlem zei een moeder tot haar dochtertje: m’n kind,/ jij bent hier gebracht door de westenwind,/ jij komt gewoon, al vind je ’t gek,/ uit de holle boom bij Kraantje Lek.

De dichter Hendrik Tollens werd in 1823 door zijn gastheer niet meegenomen naar De Blinkert, maar naar een andere Bloemendaalse duintop. Bij het onvergetelijke vergezicht dacht hij aan waartoe hij veroordeeld was: zijn lessenaar in de Wijnstraat in Rotterdam.

Het panorama ontroerde hem zo dat hij geen stoornis verdragen kon. „Laat me met rust, vent! Ik kan niet spreken. Wat is het hier heerlijk!”

Maar de routes voeren niet louter langs fraaie vergezichten. Onderdeel van een van de routes is het Overveense stukje Zijlweg. In de beschermde dorpskern van Overveen kruipt de bebouwing naar elkaar toe en is de weg op zijn smalst. Die omgeving lijkt tot geweld uit te nodigen, in ieder geval bij Lodewijk van Deyssel en L.H. Wiener. Zo sloeg de markante Tachtiger in Huize Tetterode de oude heer Rijkens eens met de vlakke hand in het gezicht. Hij vond dat Rijkens onvoldoende respect betuigde aan de gastvrouw, de geliefde zangeres Jo Vincent. En in café Sligting sloeg Wiener zonder veel aanleiding Ferron neer. Overigens leverde het café Wiener nog wel een schitterende boektitel op, toen de voormalig uitbater en naamgever deze tekst op de deur hing: ‘Wegens mensenkennis gesloten’.

Het Kennemer Lyceum in Overveen speelt af en toe een rol in het werk van Wiener. Classicus, schrijver en leraar op het Kennemer, Barend Rijdes, schrijft in 1967 in zijn dagboek met nauwverholen jaloezie over Wieners opkomst. Behalve Rijdes kende het Kennemer meer bekende leraren, zoals de bioloog Jac. P. Thijsse, en tekenaar Anton Pieck. De laatste woonde tot zijn dood in 1987 in de Prins Mauritslaan, vlakbij de school.

Uit mijn periode als hulpbesteller weet ik dat Pieck rond zijn verjaardag stapels post ontving. Met doorgaans gebrekkige adressering. Een keer luidde deze slechts: ‘Anton Pieck, kunstenaar aan Zee’.

Wim Vogel, Het verrukkelijk gelegen Overveen en Bloemendaal. Literaire wandelingen. Met foto’s van Chris Hoefsmit, Haarlem 2009, € 22,50.