Terwijl Nigeria brandt, slaapt de president

President Yar’Adua zou de Nigerianen voorzien van stroom, en de ontwikkeling in de olieproducerende deelstaten stimuleren. Er komt weinig van terecht.

Hij heeft geen charisma, geen visie, en is geen groot democraat. Knopen doorhakken vindt hij lastig. Problemen oplossen laat hij liever aan anderen over. President Umaru Yar’Adua ligt te slapen terwijl Nigeria in brand staat, is de heersende opinie in het land. De politie en het leger roeien met bruut geweld een extremistische sekte in het noorden uit, in vier deelstaten breken bloedige gevechten uit, en wat doet de president? Hij gaat op staatsbezoek naar Brazilië.

„De man is een absolute ramp”, vindt een columnist van het populaire weblog Sahara Reporters. „Laat iemand ons van deze domme provinciaal verlossen”, schrijft een commentator van de zondagskrant 234Next.

Na twee jaar leiderschap in oliegigant Nigeria zwelt de kritiek op president Yar’Adua aan. Hij is te behoedzaam, hij laat niets dan holle frasen horen, hij heeft geen talent voor leiderschap, zeggen de altijd uitgesproken Nigerianen.

In het enige interview met een gezaghebbende Nigeriaanse krant dat hij tot nu toe heeft gegeven, in mei, pareerde een ogenschijnlijk ontspannen Yar’Adu de kritiek door de zeven kwesties op te sommen die hij bij zijn aantreden had genoemd als speerpunten van zijn beleid: verbetering van onderwijs en gezondheidszorg, sociale ontwikkeling in de deelstaten waar olie wordt geproduceerd, hervorming van de eigendomswet voor landbouwgrond, enzovoorts.

De hoogste prioriteit van zijn regering noemde Yar’Adua het opkrikken van de stroomvoorziening, ondanks het feit dat de nationale elektriciteitsproducent nu nog minder en nog onregelmatiger stroom levert dan twee jaar geleden. De metropool Lagos draait voor 90 procent op generatoren, de meeste plattelandssteden zitten ’s avonds in het donker. Opnieuw beloofde Yar’Adua de bouw van hoofdleidingen op te voeren, hij riep dit jaar de noodtoestand in de energiesector uit. Maar nog steeds heeft hij zijn belofte niet ingelost.

Zijn andere prioriteit, de aanleg van een spoorlijn tussen het noorden en het zuiden, is uitgesteld sinds China zich in maart om onduidelijke redenen terugtrok uit het miljoenenproject. Veel aandacht ging de afgelopen maanden uit naar de Nigerdelta, waar gijzelingen en sabotage van pijpleidingen door militanten de olieproductie flink heeft teruggebracht. Yar’Adua hoopt met een amnestie voor militanten en een flinke zak geld voor sociale ontwikkeling de rust in de regio te herstellen.

Yar’Adua zegt dat hij later het liefst herinnerd wil worden als de president die de Nigerianen weer ‘respect voor de wet’ heeft bijgebracht. Maar het bestrijden van corruptie staat niet op zijn prioriteitenlijst. De misstap die zijn geloofwaardigheid het meest heeft aangetast is volgens commentatoren het wegwerken van de voorzitter van de anti-corruptiecommissie, Nuhu Ribadu. Onder Ribadu werden aanklachten ingediend tegen 9 van de 36 deelstaatgouverneurs en startte de commissie onderzoek naar omkooppraktijken en witwasschandalen. Maar de oorlog tegen corruptie in één van de meest corrupte landen ter wereld kwam abrupt ten einde toen Ribadu in december vorig jaar ontslagen werd, omdat hij weigerde verlof te nemen voor een training waartoe het politiekorps hem een jaar eerder al wilde dwingen.

Eén van Ribadu’s grootste politieke vijanden is een financier van Yar’Adua, de voormalige deelstaatgouverneur James Ibori, tegen wie een aanklacht liep wegens fraude en verduistering van overheidsgeld. In zijn kranteninterview in mei liet Yar’Adua weten waar zijn loyaliteit ligt. Zijn antwoord op de vraag waarom hij van corruptie verdachte gouverneurs tot zijn vrienden rekent: „Dat is iets tussen hen en mij. Deze voormalige gouverneurs zijn mijn collega’s, we hebben jarenlang samengewerkt. Ik kan ze niet zomaar afdanken alleen omdat ik nu president ben.”

De gezondheid van de 57-jarige Yar’Adua is een andere bron van zorg. Als gouverneur, nog voor zijn presidentschap, vertrok hij zes maanden naar Duitsland om zich te laten behandelen voor een chronische nierziekte. Zijn bleke verschijning en futloze uitstraling zijn voer voor een niet-aflatende stroom geruchten dat hij met één been in het graf staat. Zijn woordvoerders en ministers blijven verzekeren dat de president in een uitstekende conditie verkeert. Na de schaamteloze stembusfraude waarmee hij in 2007 aan de macht kwam, wordt algemeen aangenomen dat Yar’Adua in 2011 een tweede mandaat van vier jaar krijgt.

Insiders zijn er niet van overtuigd dat Yar’Adua het einde van zijn huidige ambtstermijn haalt. „Niemand zegt het hardop, maar de president is zo ziek dat hij zo min mogelijk op reis gaat”, zegt een hoge regeringsambtenaar die anoniem wil blijven. „De meeste deals hier worden ’s avonds gesloten, in achterkamers en in restaurants, maar daar kan hij nooit bij zijn want dan ligt hij al in bed.”

Analisten voorspellen een machtsstrijd als Yar’Adua vroegtijdig komt te overlijden. Dat de introverte en weinig besluitvaardige Yar’Adua zich president kan noemen van 150 miljoen Nigerianen heeft hij te danken aan zijn voorganger Olusegun Obasanjo, die hem volgens velen persoonlijk aanwees als opvolger, en aan de stilzwijgende afspraak dat het noorden van Nigeria aan de beurt was een nieuw staatshoofd te leveren. De uit de noordelijke deelstaat Katsina afkomstige Yar’Adua was een van de weinige gouverneurs die openlijk de zuiderling Obasanjo steunde toen die vergeefs probeerde via een grondwetswijziging langer aan de macht te blijven. Yar’Adua was tevens de minst corrupte van alle noordelijke deelstaatgouverneurs.

De verkiezingsuitslag in 2007 lag dan ook bij voorbaat vast, zegt de voormalige federale minister Nasir El-Rufai – destijds nauw betrokken bij de campagne – in een openhartig, recent gepubliceerd essay dat Yar’Adua omschrijft als een van de zwakste Nigeriaanse presidenten ooit. Het grote aantal noorderlingen dat Yar’Adua sinds zijn aantreden heeft benoemd toont aan dat hij steun zoekt bij zijn eigen clan en tegenspraak schuwt. Het uithuwelijken van twee van zijn dochters aan deelstaatgouverneurs en de verloving van een derde met een steenrijke oliemagnaat zijn verder bewijs van zijn „feodale mentaliteit”.

De lethargische Yar’Adua is mislukt als president, concludeert El-Rufai. „Veel Nigerianen hebben het idee dat er iets grondig mis is. Ook degenen die Obasanjo’s despotische stijl verfoeiden, geven toe dat we onder hem in elk geval nog trots waren op ons land. Maar zelfs dat gevoel hebben we niet meer.”