Na twintig jaar organiseert al-Fatah weer een partijcongres

Steeds minder Palestijnen zijn tevreden met de gematigde koers van de Fatah-partij van president Abbas.

‘Het moet radicaal anders.’

Cruciale dagen zijn aangebroken in de lange carrière van de Palestijnse president Mahmoud Abbas. Voor het eerst sinds twintig jaar organiseert zijn partij al-Fatah weer een partijcongres. Deze week beslissen in Bethlehem zeker tweeduizend leden – uit de Westelijke Jordaanoever, de Gazastrook en de rest van de wereld – over de partijkoers en het lot van de elite waarmee Abbas zich omringt.

„Het is tijd voor een radicaal andere richting binnen Fatah, een nieuwe generatie”, waarschuwt Raed Radwan, partijleider in Abbas’ thuisbasis Ramallah. Met Fatah zelf is niets mis, zegt de jonge partijbons Radwan op het partijkantoor. „De uitgangspunten deugen nog steeds. We willen ons losmaken van de Israëlische bezetting. Maar onze leiders doen het dramatisch slecht. Geen wonder dat we de steun onder de Palestijnse bevolking kwijtraken.”

Mahmoud Abbas mag dan de steun hebben van Israël en de internationale gemeenschap, in zijn eigen partij wordt de kritiek op de voormalige rechterhand van Yasser Arafat steeds luider. Fatah heeft de gewapende strijd tegen de Israëlische bezetting opgeschort. Abbas begon aan vredesonderhandelingen, die sinds het aantreden van de rechtse Israëlische premier Benjamin Netanyahu overigens op de lange baan zijn geschoven.

Het leidde tot niets. De bouw van Joodse nederzettingen in bezet gebied gaat gewoon door, en een geloofwaardige Palestijnse staat lijkt onbereikbaar. Abbas wil blijven onderhandelen, mits Israël de bouw van de nederzettingen opschort. Hij moet ook wel: Abbas dankt zijn internationale steun aan zijn imago van gematigdheid.

Een echte ‘duif’ is Abbas in eigen land niet. Tijdens de verkiezingen van 2006 werd het min of meer seculiere Fatah verslagen door Hamas. Na een korte strijd verwierf Hamas de alleenheerschappij in Gaza, Fatah regeert sindsdien per decreet op de Westelijke Jordaanoever. Abbas had in januari presidentsverkiezingen moeten houden, maar heeft die tot nader order uitgesteld. Aanhangers van Hamas lopen op de Westoever het risico op celstraf, marteling of moord. De PLO, de officiële Palestijnse vertegenwoordiging in gesprekken met Israël, is in handen van Fatah.

Omdat zijn gesprekken met Israël geen resultaat hebben, is Abbas’ positie onder zijn eigen bevolking ernstig aangetast. Verzoeningsgesprekken met Hamas onder leiding van Egypte hebben evenmin iets opgeleverd.

Op de Fatah-conferentie in Bethlehem moeten de fouten van Abbas door de achterban worden hersteld, zegt Raed Radwan. „We hebben verzet met alle middelen tegen de Israëlische bezetting afgezworen. Dat was een cruciale fout, die we moeten terugdraaien.” Gewapende strijd, zegt hij, is geoorloofd. „Mits we alleen strijden in bezet gebied.”

Al enkele jaren probeert een groep jongere partijleden, waar Radwan zich toe rekent, de macht van de Fatah-elite te breken. De 74-jarige Abbas heeft zich omringd met getrouwen uit de tijd dat de partij nog werd geleid vanuit Arafats hoofdkwartier in Tunesië. Het zijn mannen die elkaar door en door kennen, en die door Hamas én de kritische Fatah-vleugel worden beschuldigd van corruptie en vriendjespolitiek.

„De transformatie van Fatah van volksbeweging tot politieke partij is slecht verlopen”, zegt politiek analist Diana Buttu, lange tijd een naaste adviseur van Abbas. „De corruptie heeft de partij veel steun onder de bevolking gekost. Door het uitstellen van verkiezingen heeft Abbas veel geloofwaardigheid verloren.” Abbas, zegt Buttu, moet zich weer presenteren als leider van alle Palestijnen. „Hamas heeft veel steun gewonnen door zich als beweging van onderop te presenteren, zoals Fatah in de beginjaren deed. Het zal niet eenvoudig zijn dat vertrouwen terug te winnen.”

De jongere generatie heeft een ander idool: de door Israël tot levenslange gevangenisstraf veroordeelde Marwan Barghouti. Deze seculiere politicoloog is voor een hardere koers jegens Israël. Gewapend verzet moet altijd een optie zijn, vindt Barghouti, die in de gevangenis met Hamas-gevangenen een verzoeningsdocument opstelde. Hij is populair onder Fatah- én Hamas-aanhangers en volgens peilingen de populairste Palestijnse politicus. Op het kantoor van Raed Radwan hangt zijn portret.

De afzetting van Abbas staat niet op de agenda van de partijconferentie. Maar hij moet zich wel zorgen gaan maken. Barghouti’s naam prijkt op de lijst van honderd kandidaten die deze week strijden om een plek in het achttien leden tellende Centraal Comité van Fatah. Op de lijst staan nog veel meer Barghouti-aanhangers. Als er daar veel van worden gekozen, kan de koers van Fatah drastisch veranderen. „Barghouti is in staat de corruptie te bestrijden en het Palestijnse volk te verenigen”, zegt Radwan. „Het is van groot symbolisch belang dat hij gekozen wordt, ook nu hij gevangen zit.”