Laat het aan professionals over

Niet de middenklasse, maar mensen die ervoor hebben gestudeerd moeten de derde wereld vooruithelpen, meent Frans Doorman.

In NRC Handelsblad van 25 juli geven Arnob Chakrabarty en Nies Medema en Gerbert van der Aa hun mening over hoe ontwikkelingssamenwerking beter zou kunnen plaatsvinden. Beide stukken bekritiseren door het Westen ondersteunde NGO’s omdat ze te veel aan de leiband van de westerse donoren zouden lopen. Chakrabarty en Medema stellen voor mensen uit de middenklasse („intellectuelen, studenten, leraren, middenstanders, ambtenaren, managers bij grote bedrijven”) als experts zitting te laten nemen in een adviesraad die projecten zou moeten beoordelen.

Echter, wie zegt dat leden van de middenklasse een goed beeld hebben van de armoede in hun land? Als iemand die al bijna dertig jaar in de ontwikkelingssamenwerking zit is het mij juist opgevallen dat de middenklasse vaak geen goed beeld heeft van de situatie en problemen van hun armere landgenoten. En waar de auteurs vandaan halen dat „intellectuelen, studenten, leraren, en leden van de middenklasse … druk bezig zijn met armoedebestrijding” is mij ook een raadsel. Men is druk bezig voor zichzelf en de familie en probeert zo vooruit te komen. Voor armoedebestrijding moet men geld hebben. En omdat zuidelijke regeringen dat zelf niet of nauwelijks beschikbaar stellen, komt men toch weer terecht bij de groep waar men vanaf wil: NGO’s die, bij gebrek aan beter, hun geld uit het Westen krijgen.

Daarmee wil ik niet zeggen dat ontwikkelingssamenwerking via NGO’s een succes is. Er is een hoop kaf tussen het koren, en er zijn veel NGO’s die meer resultaat boeken voor hun managers en staf dan voor de doelgroep. Niet eens zozeer door corruptie, maar door gebrek aan effectiviteit en efficiëntie. Oorzaak van dit probleem is dat de staf van veel NGO’s noch het inzicht noch de kennis heeft om effectief aan armoedebestrijding te werken (alhoewel er méér expertise zit dan bij de doorsnee vertegenwoordigers van de middenklasse). Hetzelfde geldt overigens voor veel westerse deskundigen die zich als consultant, ambassadepersoneel of in andere hoedanigheden met ontwikkeling bezighouden.

Daarom zeg ik: laat ontwikkelingssamenwerking over aan professionals. Het is toch merkwaardig dat je als arts, ingenieur, of onderwijzer eerst moet studeren en een diploma moet halen voor je professioneel aan de slag kunt, maar dat iedereen zomaar ontwikkelingswerk en armoedebestrijding kan praktiseren. Ontwikkeling en armoedebestrijding zijn uiterst complexe materie waarvoor een vijfjarige academische opleiding ontwikkelingsstudies geen overbodige luxe is. Als het goed is geeft zo’n studie inzicht in hoe het Westen en de opkomende economieën zich ontwikkeld hebben, waarom sommige landen wel en andere niet vooruitgegaan zijn in de afgelopen decennia, en welke lessen er geleerd kunnen worden van successen en (helaas frequenter) mislukkingen in ontwikkelingssamenwerking. En, op lokaal niveau, hoe dorpssamenlevingen in elkaar steken, hoe machtsverhoudingen controle over hulpbronnen beïnvloeden (inclusief extern gefinancierde projecten), en hoe lokale elites participatieve benaderingen voor het eigen belang gebruiken of (vanuit het gezichtspunt van donoren en uitvoerders) misbruiken. Allemaal zaken waar noch de middenklasse uit het land zelf noch de meeste buitenlandse experts veel kennis van hebben. De meerderheid heeft een technische of een economische achtergrond en, behalve wellicht wat directe ervaring, weinig kaas gegeten van de sociale aspecten van ontwikkeling. Geen wonder dat men juist onder deze groepen vaak de meest rücksichtslose participatieadepten vindt.

Professionaliteit dus: we laten in Nederland toch ook projecten om bijvoorbeeld achterstandswijken te verbeteren of om leerachterstanden te voorkomen niet beoordelen door zomaar een groepje burgers?

Wel is het essentieel die professionaliteit vooral ook lokaal te creëren, door mensen uit het land zelf zulke opleidingen te laten volgen en ze daarna bij ontwikkelingssamenwerking te betrekken.

Frans Doorman is freelance consultant ontwikkelingssamenwerking.

Lees de desbetreffende artikelen op nrc.nl/opinie