Van de berg gestort,maar wel praatjes

Een klimmer vertelde in nrc.next over zijn nieuwe leven als managementcoach.

Veel sporters schnabbelen bij op congressen, maar er valt weinig van ze te leren.

In augustus vorig jaar stortten elf klimmers neer van de berg K2. Wilco van Rooijen bracht het er ternauwernood levend van af en verloor zijn tenen (nrc.next, Zinpagina, 10 juli ). Deze ramp werd vooral veroorzaakt doordat de eerste klimmer die neerstortte alle, voor de afdaling essentiële touwen in zijn val meesleurde. Die touwen hadden moeten breken, zodat in ieder geval het grootste deel ervan zou achterblijven voor de afdalers na hem. Van Rooijen: „Achteraf bleek dat wij zulk sterk touw hadden meegenomen, dat het touw niet is gebroken, maar mee is gerukt in de val van die jongen.”

Elf dode collega’s en tien geamputeerde tenen. Je zou denken dat Van Rooijen geschrokken is en zich afvraagt wat er fout is gegaan. Maar niets is minder waar. Intussen, zo valt in het artikel te lezen, geeft Van Rooijen lezingen, vooral aan bedrijven, over wat je kunt leren van avonturen als deze. Van Rooijen: „Want waar die mensen in bedrijven tien jaar over doen, kan ik in één lesje uitleggen.”

Van Rooijen is niet de enige die graag lesjes geeft in het schnabbelcircuit van de managementconferenties. Oud-schaatser Bart Veldkamp ‘ontwapend (sic!) met zijn aanstekelijke enthousiasme (en) presenteert over motivatie, samenwerken, zelfstandig ondernemen en coaching’, zo lezen we op de website van sprekersbureau SportsSpeakers. Oud-keeper Hans van Breukelen heeft „speciaal voor managementteams (…) een workshop ontwikkeld betreffende leiderschap”, staat op zijn eigen site. Ook Hans Böhm, Ronald Naar, Richard Krajicek, Anky van Grunsven, Bettine Vriesekoop en talloze andere ex-sporters en ‘avonturiers’ zijn tegen een mooi prijsje te boeken.

Ze komen u graag vertellen wat u kunt leren van hun successen. Of van hun falen natuurlijk, want we kunnen, vinden ze zelf, ook veel leren van hun gemiste finales en verloren races. Kennelijk kunnen we zelfs leren van een beklimming waarbij elf mensen de dood vonden.

Klopt dit eigenlijk wel? Kunnen leidinggevenden bij de overheid en het bedrijfsleven daadwerkelijk iets leren van een bergbeklimmer, voetballer of schaakgrootmeester? Ik vraag het me af. In het geval van Van Rooijen denk ik zelfs dat de situatie eerder omgedraaid is. Als het kennelijk van groot belang is dat touwen bij een bepaalde belasting breken, als daar zelfs mensenlevens van afhangen, dan zouden de meeste leidinggevenden een procedure ontwerpen om de belastbaarheid van die touwen vooraf te testen. Maar in het interview stelt Van Rooijen: „Het is niet zo dat mensen grove fouten hebben gemaakt.”

Geen grove fouten? Dat werd niet gezegd van de managers van de Amercentrale, toen daar in 2006 vijf mensen omkwamen als gevolg van een te zwaar belaste steiger. Of van de wethouder die verantwoordelijk werd gehouden voor het ongeluk met de werftrap in Utrecht, waarbij in hetzelfde jaar een man overleed. Misschien moet Van Rooijen eens een half uurtje les krijgen van een ervaren manager over hoe je dat nu eigenlijk doet, een goede en betrouwbare procedure ontwerpen en uitvoeren.

Ik wil hier niet beweren dat procedures zaligmakend zijn (dat zijn ze niet) of dat er in het bedrijfsleven en bij de overheid geen fouten gemaakt worden (die worden wel gemaakt). Toch denk ik dat de managers onder wier verantwoordelijkheid de bovenstaande ongelukken plaatsvonden niet snel de arrogantie zullen hebben een team bergbeklimmers in een half uur uit te leggen hoe die hun werk moeten doen.

Als managementcoach weet ik uit eigen ervaring hoe moeilijk het is trainingen te ontwikkelen die niet alleen inzicht opleveren, maar die daadwerkelijk bijdragen aan verandering in de praktijk van alledag. Eén van de belangrijkste belemmeringen op weg naar echte verandering is het zogenoemde ‘transferprobleem’: het feit dat het bijzonder moeilijk is de in een training opgedane inzichten te vertalen naar gerichte verbeteringen in de praktijk. De situatie van een team van supergemotiveerde en uitstekend getrainde klimmers in een basiskamp op K2 is voor niemand uit het publiek te verbinden met de dagelijkse praktijk. Het is misschien wel waar dat Van Rooijen ons in één lesje kan uitleggen waar die mensen in bedrijven tien jaar over doen, alleen leidt dat lesje op geen enkele manier tot een versnelling van dat leerproces.

Natuurlijk, de toehoorders in de zaal kiezen er zelf voor om veel geld neer te tellen voor dit soort praatjes met plaatjes. De markt ervoor is groot en groeit alleen nog maar. De mens heeft nu eenmaal behoefte aan het opzien tegen winnaars en helden. Maar het idee dat leidinggevenden hier werkelijk wat van leren, dat er feitelijk iets verandert als gevolg van deze presentaties, is een illusie. Het is entertainment.

Martin Heynen heeft vele jaren gewerkt als manager op gebied van HRM en ICT. Momenteel is hij werkzaam als Management Development adviseur en managementcoach bij Krijger Development.

Lees meer over managementtrainer en ex-Oranje-keeper Hans van Breukelen op www.hansvanbreukelen.nl

Hele lijsten (ex-)sporters in het trainers-en sprekerscircuit vind je op sportsspeakers.nl