Statistiek en erotiek

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bracht afgelopen week een rapport uit over ‘religie aan het begin van de eenentwintigste eeuw’. Daarin worden de maatschappelijke functies van het verschijnsel godsdienst in kaart gebracht.

Religie is een samenbindende kracht, constateert het rapport. Het blijkt bijvoorbeeld dat in gemeenten met een hoge mate van kerkelijkheid de sociale cohesie groter is. Er wordt meer vrijwilligerswerk gedaan. Er bestaat ook samenhang tussen religie en gezondheid. Leden van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) blijken gezonder dan katholieken en niet-gelovigen – ze roken en drinken minder, aldus het rapport.

Religie is van invloed op politieke opvattingen. Driekwart van de kerkgangers, zeggen de cijfers, vindt dat er meer geld moet naar ontwikkelingssamenwerking. Bij degenen die niet of nauwelijks naar de kerk gaan is dat de helft. Iemands religieuze overtuiging heeft ook gevolgen voor diens stemgedrag en voor de waarden en normen die hij van belang vindt. Het CBS brengt al die relaties met veel cijfers in kaart.

Rapporten over religie gaan eigenlijk altijd over de functionele kant van religie. Maar zou religie ook een autonome betekenis hebben, los van de maatschappelijke implicaties waarover het CBS-rapport spreekt?

De benedictijner monnik Anselm Grün formuleerde daarop de afgelopen week een begin van een antwoord in een toespraak voor enkele honderden katholieken op de Drentse hei. Daarin constateerde hij dat de mens God vaak functioneel bekijkt. Hij moet hulp in nood bieden, uitkomst in ziekte of geld bij gebrek. Als Hij die wensen niet vervult, dan deugt Hij niet of bestaat Hij niet. Grün: „God is de gans andere. Hij is mysterie. Aanbid God om wie Hij is – de onbekende van wie we heel weinig weten.”

Religie heeft, los van haar maatschappelijke verschijningsvormen, kennelijk met overgave te maken. Puur religieuze taal heeft soms erotische trekken. ‘Mijn hart smacht naar uw aanwezigheid’ klonk het op de Drentse hei. Rooms-katholieke nonnen beschouwen zich als bruiden van Jezus. Met statistieken valt díé kant van religie niet in kaart te brengen.