Niet meer stoned achter het stuur

Automobilisten die drugs hebben gebruikt, veroorzaken even vaak ongelukken als dronken bestuurders. Hard aanpakken, zegt de politie. Maar goed testen is lastig.

Een speekseltest om te controleren of automobilisten drugs hebben gebruikt, is onnauwkeurig. Wie ’s avonds een joint rookt of cocaïne snuift en vervolgens gaat slapen, is ’s ochtends niet meer onder invloed van de drugs. De zogeheten „psychoactieve werking” van de middelen is dan verdwenen. Maar als de politie speeksel afneemt bij die automobilist bevat zijn speeksel op dat moment nog wél sporen van drugs. Dat zegt drugsonderzoeker Daan van der Gouwe van het Trimbos-instituut, een kenniscentrum op het gebied van verslaving.

„Zo’n speekseltest toont wel aan dat iemand drugs gebruikt heeft, maar niet wanneer en hoeveel. Dan kun je op die manier dus niet vaststellen of het drugsgebruik van invloed is op het rijgedrag”, aldus Van der Gouwe.

De onderzoeker reageert op het pleidooi dat de Raad van Hoofdcommissarissen afgelopen weekend hield om voortaan hard op te treden tegen drugs in het verkeer. De hoofdcommissarissen zijn positief over een landelijke steekproef waarbij de speekseltest werd ingezet om drugsgebruik op te sporen. Zij hebben minister Eurlings (Verkeer, CDA) aanbevolen het gebruik van de speekseltest in de wet vast te leggen en bovendien een zerotolerancebeleid te hanteren. Volgens schattingen van de politie komen jaarlijks tussen de tachtig en tweehonderd weggebruikers om het leven bij ongelukken waarbij drugs in het spel zijn. Dat is vergelijkbaar met het aantal doden als gevolg van alcoholgebruik.

Minister Eurlings en zijn collega Hirsch Ballin (Justitie, CDA) vinden dat „onaanvaardbaar” en willen „zo snel mogelijk, maar wel zorgvuldig” optreden tegen drugs in het verkeer. De ministers sturen eind augustus een brief aan de Tweede Kamer met daarin de resultaten van de landelijke proef met de speekseltest en hun reactie op de aanbevelingen van de Raad van Hoofdcommissarissen.

De politie controleert regelmatig op alcoholgebruik in het verkeer, maar minder vaak op drugs. In Nederland zijn nog geen duidelijke grenzen gesteld die aangeven hoeveel drugs een automobilist mag hebben gebruikt. Voor alcohol is die limiet duidelijk: 0,2 promille voor beginnende bestuurders en 0,5 promille voor mensen die langer dan vijf jaar hun rijbewijs hebben.

Een andere reden dat minder gecontroleerd wordt op drugs, is het feit dat een bloedtest mag pas worden uitgevoerd als een automobilist vreemd rijgedrag vertoont of als er andere aanwijzingen zijn, zoals een penetrante hasjlucht. Een politieagent moet in dat geval een gedragstest afnemen, waarbij de automobilist onder meer moeten laten zien dat hij nog in een rechte lijn kan lopen, op één been kan staan en kan terugtellen van tien naar nul. Daarna kan een bloedtest worden afgenomen, waarvan de uitslag weken op zich laat wachten.

Volgens Jelle Egas, woordvoerder van de Raad van Hoofdcommissarissen, is deze gang van zaken „omslachtig en tijdrovend”. Een speekseltest, die binnen enkele minuten uitwijst of iemand drugs heeft gebruikt, biedt volgens hem uitkomst als „eerste indicatie”. Aanvullend zal altijd een bloedtest nodig zijn die het meest nauwkeurig is en geldt als juridisch bewijs in een strafdossier.

Onderzoeker Van der Gouwe heeft kritiek op het plan. Het kost veel extra geld, zegt hij, aangezien de onnauwkeurige speekseltest de bloedtest niet kan vervangen. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Verkeer en Waterstaat valt dat wel mee. „Als de speekseltest wettelijk wordt toegestaan, kan de gedragstest op termijn komen te vervallen.” De speekseltest kan door iedere agent worden afgenomen, benadrukt zij, terwijl slechts een select groepje agenten de gedragstest mag afnemen. Die moeten daarvoor worden opgeleid. Bovendien duurt een speekseltest enkele minuten, en „voor zo’n gedragstest moet je al gauw op een uur rekenen”.

Van der Gouwe vindt dat de overheid de speekseltest „overhaast” wil invoeren, terwijl die „ontoereikend” is. Bovendien kan zo’n test pijnlijke gevolgen hebben voor een automobilist, zegt de onderzoeker, omdat familie en vrienden te weten komen dat hij drugs gebruikt. „En dat terwijl het misschien helemaal niet van invloed was op zijn rijgedrag. Laten we niet vergeten dat het gebruik van drugs in Nederland niet verboden is”, zegt Van der Gouwe.

Hij wil de resultaten van Europees onderzoek afwachten, die begin volgend jaar worden verwacht en uitwijzen hoe lang sporen van drugs in speeksel zichtbaar zijn.