Wij, de burgers van Nederland...

Wat is het nut van Nederland? Schrijf de nieuwe preambule bij de Grondwet, verzoekt Folkert Jensma de lezer. De mooiste preambules verschijnen in de krant.

Na talloze canons, het Nationaal Historisch Museum en andere initiatieven om het Nederlandse zelfbeeld te versterken, is nu de Grondwet aan de beurt. Het kabinet heeft het plan om in de aanhef ofwel ‘preambule’ het Nederlanderschap zelf te definiëren. Dat zou moeten gebeuren met een inspirerende proclamatie, waarin de kern van de natie wordt getroffen. ‘Wij, burgers van Nederland...’ roepen hiermee het Idee van Nederland uit, een natie van vrije burgers, een constitutionele monarchie, een vrije democratische rechtsstaat, waarin iedereen etcetera, etc.

Eerder deze maand werd een staatscommissie Grondwet geïnstalleerd die dit idee moet toetsen en uitvoeren. Het kabinet hoopt dat een gepassioneerde aanhef de Grondwet toegankelijker maakt.

Het kabinet weet dat het zich op glad ijs begeeft door burgerschap en natiegevoel achteraf te willen injecteren. Bij vrijwel iedere serieuze onderhoudsbeurt aan de Grondwet is er al over gepeinsd. Altijd is de gedachte aan een preambule verworpen. De Raad van State is er ook nu tegen. Er werd nog eens uitgelegd dat de Grondwet geen gloedvolle proclamaties omvat, juist omdat Nederland een land is van ‘pragmatisch pluralisme’. Daarover onderhandelen we totdat het eindresultaat zo flets is dat iedereen het zelf kan inkleuren. Een klaroenstoot zou de weggestopte tegenstellingen maar wakker maken.

Voor een constitutioneel hoeramoment is moed nodig, zeker als het tijdens de rit wordt toegevoegd. Dat bleek ook uit een inventarisatie door de hoogleraren Paul Cliteur en Wim Voermans van de 27 EU-grondwetten. Preambules komen vooral voor als ze samenvallen met een revolutionair moment. De Duitse preambule (1949) noemt het dienen van de wereldvrede als doel van de natie. Portugal (1974) viert in de preambule de revolutie waarmee het „fascistische regime” omver werd geworpen. Ierland knielt in de preambule eerbiedig voor de Heilige Drie-eenheid. Italië noemt zich een „democratische republiek gebaseerd op arbeid”. En zo verder.

Grondwetten zijn historische producten – en een grondwet tijdens de rit voorzien van een passievolle eerste alinea, heeft ten minste iets ludieks. Of de Staatscommissie het ook zal adviseren, is dus bepaald niet zeker. Maar de gedachte is toch te leuk om meteen te laten varen. Hier ligt dus een taak voor de NRC-lezer, van oudsher een betrokken burger.

Help dus mee om onze versplinterde samenleving te voorzien van een bindende alinea die het bestaan van Nederland viert. Als willekeurige maatstaf voor de lengte nemen we de preambule van de Amerikaanse Grondwet uit 1787: „We the People of the United States, in Order to form a more perfect Union, establish Justice, ensure domestic Tranquility, provide for the common defence, promote the general Welfare, and secure the Blessings of Liberty to ourselves and our Posterity, do ordain and establish this Constitution for the United States of America.” (52 woorden)

De aanhef moet zijn „Wij, de burgers van Nederland, ....” Daarna mag u het zelf weten: monarchie, republiek, democratie, rechtsstaat, joods-christelijk, humanistisch, universeel etc. Wat is het nut van Nederland, hoe luidt onze opdracht en in welke termen wilt u die gieten?

Folkert Jensma is redacteur van NRC Handelsblad.

Lever uw bijdrage online op het juridisch expertblog www.nrc.nl/uitspraak in het reactieveld waar deze tekst is gepost. Of mail uw bijdrage aan opinie@nrc.nl