Shell is laat met reorganiseren

Energiemaatschappijen moeten fors bezuinigen om investeringen in de exploitatie van nieuwe gas- en olievelden te bekostigen. Dat gaat banen kosten, ook bij Shell.

Ze moeten flink in hun eigen vlees gaan snijden, de grote en machtige energiebedrijven. Het Brits-Nederlandse Shell misschien wel het meest. Massaontslagen zijn nog niet aangekondigd, maar hangen wel in de lucht. „Shell staat onder grotere druk dan zijn concurrenten”, zegt analist Jason Kenney van bankverzekeraar ING via de telefoon, vanuit zijn kantoor in Londen.

Wat is er aan de hand? De internationale, beursgenoteerde energiebedrijven kijken min of meer tegen dezelfde problemen aan. Eén: ze moeten nieuwe olie- en gasvelden opsporen en in productie brengen, want hun bestaande velden raken uitgeput. En de wereldwijde vraag naar energie zal na het herstel van de wereldeconomie toenemen. Het vergt tientallen miljarden aan investeringen van de energiemaatschappijen.

Twee: ze moeten hun aandeelhouders tevreden houden, via de uitbetaling van dividend. Ook dat kost miljarden. Voor Shell telt dit alles op tot 41 à 42 miljard dollar aan uitgaven voor dit jaar.

Tegenover al die uitgaven moeten inkomsten staan. Maar die zijn, voor alle bedrijven, juist fors teruggelopen. De olieprijzen bedragen nog maar de helft van wat ze een jaar geleden waren. Met de gasprijzen is het nog slechter gesteld. En het uitzicht op een herstel van de prijzen is onzeker. „De schattingen lopen erg uiteen”, zegt Daniel Wills van grondstoffenhandelaar ETF Securities.

Als de inkomsten voorlopig niet verbeteren, moeten de energiebedrijven hun kosten verminderen. Maar hoe? Het Britse BP heeft zijn investeringen al teruggeschroefd, net als het Amerikaanse ExxonMobil. Shell niet. Dat wil zijn investeringen dit jaar op peil houden, op 31 à 32 miljard dollar. Het bedrijf kan weinig anders, stelt een recent rapport van de Zwitserse bank Crédit Suisse. Shell heeft na het reserveschandaal in 2004 een ambitieus programma op poten gezet om zijn reserves weer op peil te brengen, en de gestaag teruglopende olie- en gasproductie op te voeren.

Shell hamert er al jaren op dat het programma vanaf 2011 zijn vruchten gaat afwerpen. Terugschroeven van de investeringen kan leiden tot vertraging van het programma. Bovendien breekt het dan een belofte. Dat leidt niet alleen tot gezichtsverlies, maar wellicht ook tot een daling van de beurskoers. Wil het bedrijf dat?

Shell zou zijn dividend kunnen bevriezen, zoals BP doet. Maar ook daarvoor kiest het Haagse concern niet, in ieder geval dit jaar niet. Het dividend wordt juist verhoogd. Dat heeft het bedrijf eerder beloofd, en daar houdt het graag aan vast – Shell wil als betrouwbaar te boek staan. Dus krijgen de aandeelhouders dit jaar in principe 5 procent meer dividend. Wat het bedrijf 10 miljard dollar kost.

Doordat Shell vasthoudt aan de beloofde uitgaven, komt het in een lastige situatie. Hoe bekostigt het ze? Te meer omdat juist Shell is getroffen door de sterke daling van met name de gasprijzen. Shells olie- en gasproductie bestaat voor bijna de helft uit gas. Voor concurrenten als het Amerikaanse ExxonMobil en het Britse BP ligt dat aandeel veel lager, op ongeveer een derde. Bovendien is de totale olie- en gasproductie bij Shell gedaald, wat de inkomsten verder drukt. Chevron en BP wisten hun productie te verhogen.

Een blik op de kasstromen spreekt boekdelen. Bij Shell kelderde die het hardst. De kasstroom uit bedrijfsactiviteiten daalde met 78 procent, en kwam in het tweede kwartaal uit op 919 miljoen dollar. „Ronduit zwak”, zegt analist Kenney. Ter vergelijking: bij ExxonMobil lag dat bedrag op 3 miljard dollar, bij BP op 6,7 miljard dollar. Shell zal zijn uitgaven bij lange niet uit de kasstroom kunnen bekostigen. Het zal bij de banken moeten aankloppen voor leningen. Vele miljarden aan leningen. Maar hoe hoog mogen die oplopen voordat de balans gevaarlijk uit evenwicht raakt?

Shell is inmiddels met een reorganisatie begonnen. Het heeft 150 van de in totaal 750 banen in het hogere management geschrapt. In de eerste helft van 2009 bespaarde het bedrijf 700 miljoen dollar.

BP deed het hier beter, met een besparing van 2 miljard dollar. Die is onder meer het gevolg van de grote ontslagronde die begin vorig jaar werd aangekondigd. BP maakte bekend 5.000 banen te schrappen, binnen achttien maanden. Het totaal aantal werknemers is inmiddels gedaald tot 92.000. „Door deze reorganisatie ligt BP nu voor op de rest”, zegt Kenney. Volgens hem loopt Shell juist achter op de concurrentie. „Het is een beetje laat met reorganiseren.”

Gaat Shell meer doen? De nieuwe topman, de Zwitser Peter Voser, kondigde eerder deze week aan dat het bedrijf in ieder geval zijn kapitaaluitgaven volgend jaar met 10 procent terugschroeft. Of dat voldoende zal zijn? Kenney: „Als de schulden snel stijgen, zal het bedrijf drastischer maatregelen moeten nemen.” Wat dan? Massaontslagen? Voser hintte er deze week wel naar. Maar hij wilde geen getal noemen toen een journalist vroeg naar het te verwachten aantal ontslagen. Het hoort niet bij de stijl van Shell. De afgelopen jaren heeft het nooit ontslagen aangekondigd. Toch is het aantal werknemers tussen 2006 en 2008 afgenomen met 6 procent. Begin dit jaar werkten er nog 102.000 mensen, van wie 9.000 in Nederland.