Pijnlijk voor de hand liggend

Oppositieleider Suu Kyi wordt ervan beschuldigd dat ze haar huisarrest schond.

Ondanks massaal protest krijgt ze waarschijnlijk vandaag een nieuwe straf.

Beelden van de Birmese oppositieleider Aung San Suu Kyi tijdens een concert van de Ierse rockband U2 in Dublin afgelopen maandag. Foto AP Oppositieleider Suu Kyi wordt ervan beschuldigd dat ze haar huisarrest schond. Ondanks massaal protest krijgt ze waarschijnlijk vandaag een nieuwe straf. Images of Aung San Suu Kyi are seen during a U2 performance at Croke Park in Dublin Monday July 27, 2009. Myanmar's long-detained democracy leader, Aung San Suu Kyi, is receiving Amnesty International's highest honor, U2's Bono publicly announced Monday before 80,000 cheering fans. (AP Photo/Niall Carson, PA) ** UNITED KINGDOM OUT NO SALES NO ARCHIVE ** AP

Als ze willen, kunnen de Birmese generaals de wereld morgen verrassen met vrijspraak voor Aung San Suu Kyi. De rechters in Rangoon doen uitspraak in de rechtszaak tegen de oppositieleider, die wordt beschuldigd van schending van de regels van haar huisarrest. Maar slechts weinigen rekenen echt op een verrassing. Zelf zei Suu Kyi op de laatste procesdag te vrezen dat haar vonnis „pijnlijk voor de hand liggend” zal zijn.

Het proces begon ruim twee maanden geleden. Het draait om de 64-jarige Amerikaan John William Yettaw, die begin mei naar het aan een meer gelegen huis van Suu Kyi zwom waar zij in huisarrest zat. Naar eigen zeggen had hij gedroomd dat ze zou worden vermoord en wilde hij haar waarschuwen. Toen hij terugzwom, werd hij gearresteerd. Ook Suu Kyi werd opgepakt, omdat zij tijdens haar huisarrest niet zomaar bezoek mag ontvangen. Haar advocaten hebben betoogd dat de wet waaronder zij terechtstaat, is verouderd en dat haar bewakers hadden moeten voorkomen dat Yettaw haar huis kon binnendringen. Ze riskeert vijf jaar celstraf.

Het lijkt erop dat Yettaw als geroepen kwam voor het Birmese leger, dat sinds 1962 met harde hand regeert. Het huisarrest van Suu Kyi zou op 27 mei eindigen, lang vóór de verkiezingen die de regering voor volgend jaar heeft aangekondigd – de eerste in twintig jaar. Dit proces wordt algemeen gezien als een manier om het icoon van de oppositie in de aanloop naar die verkiezingen veilig achter slot en grendel te houden.

Een herhaling van de laatste verkiezingen in 1990 wil de regerende Staatsraad voor Vrede en Ontwikkeling (SPDC), zoals de militaire junta zichzelf noemt, koste wat kost voorkomen. Oppositiepartij Nationale Liga voor Democratie (NLD), die werd geleid door Suu Kyi, won toen bijna 60 procent van de stemmen, maar het leger weigerde de uitslag te honoreren. Suu Kyi zelf, dochter van de vermoorde onafhankelijkheidsstrijder Aung San, werd gevangengezet. Ze bracht dertien van de afgelopen negentien jaar door in gevangenschap.

De voorbereidingen voor de verkiezingen suggereren dat er geen verandering komt. Vorig jaar werd als voorproefje een referendum over een nieuwe grondwet gehouden, waarin burgers niet vrij mochten stemmen en waarvan de uitslag (91 procent vóór de grondwet) ongeloofwaardig wordt geacht. Volgens de nieuwe grondwet behoudt het leger een groot deel van de parlementszetels en kan het op elk moment de noodtoestand uitroepen.

Speciaal voor Suu Kyi, weduwe van een Brit, werd bepaald dat wie getrouwd is met een buitenlander geen publieke functie mag bekleden. Bij afwezigheid van andere sterke oppositieleden is zij de grootste bedreiging voor de regering. „Suu Kyi is nog steeds een enorm belangrijk figuur”, zei de net teruggetreden Britse ambassadeur Mark Canning onlangs. „Haar status is groter dan van wie dan ook. Zij is de enige die kan spreken voor een grote verscheidenheid aan oppositiegroepen.”

De oppositie in Birma is verdeeld, ook door het grote aantal etnische minderheden. Oppositiegroepen kijken verschillend aan tegen de nieuwe verkiezingen. Er gaan stemmen op om het geheel te boycotten, maar anderen redeneren dat het ‘onmogelijk slechter kan worden dan nu’.

Volgens Canning laat deze rechtszaak zien wat er volgend jaar te verwachten is: „Er zal hoegenaamd geen ruimte zijn.” Eerder dit jaar werden grote groepen politieke gevangenen veroordeeld tot tientallen jaren cel, waardoor het aantal mensen dat kan meedoen met de verkiezingen steeds kleiner wordt. De opmerking van de ambassadeur van Birma bij de VN dat zijn land gevangenen zou vrijlaten zodat ze kunnen meedoen met de verkiezingen, wordt met een korrel zout genomen.

Aanvankelijk putten tegenstanders van de junta hoop uit het feit dat die verrast was door het massale internationale protest na de arrestatie van Suu Kyi. Dit keer spraken niet alleen de voor de hand liggende westerse regeringen hun afschuw uit. Ook ASEAN, de unie van Zuidoost-Aziatische landen waar Birma bij hoort, riep in een zeldzame verklaring op tot vrijlating van Suu Kyi.

Maar de laatste dagen publiceert de staatskrant New Light of Myanmar commentaren over „buitenlandse inmenging” en schreef de krant dat speculeren over het vonnis gelijk staat aan „minachting van het hof”. Geen hoopgevende tekenen, voor wie nog op een verrassing rekent.