Het ijzerertsritueel is doorbroken

Het mislukken van de onderhandelingen met China over de prijs van ijzererts, zorgt nu voor een revolutie in de ertshandel. De mijnbouwindustrie profiteert daarvan.

Een partijtje blufpoker met China als verrassende verliezer en de mijnbranche als voorlopige winnaar.

Zo kan de beslissing van de Brits-Australische mijnbouwer BHP Billiton eerder deze week om een derde van zijn jaarproductie aan ijzererts niet meer via termijncontracten te verkopen, het best omschreven worden.

In de branche geldt dit als een regelrechte aardverschuiving. De waarde van ijzererts wordt al bijna vier decennia lang bepaald volgens een vast ritueel. Elk jaar worden hiervoor termijncontracten afgesloten. Dit gebeurt dan in besloten onderonsjes tussen de drie grootste mijnbouwers – het Braziliaanse Vale en de Brits-Australische concerns BHP Billiton en Rio Tinto – en de staalindustrie.

Ook dit jaar verliepen de gesprekken volgens het bekende stramien. In mei bereikten de Japanse staalbedrijven als eerste een akkoord. Ze kregen van Rio Tinto een korting van 33 procent voor ijzererts dat in de periode 2009-2010 zal worden geleverd. De eerste prijs die uit het overleg komt, geldt vaak als graadmeter.

Maar ditmaal verliep het anders. China, dat zijn jaarlijkse invoer van ijzererts in vier jaar tijd met 62 procent zag groeien tot 444 miljoen ton, vond die prijsdaling veel te gering. De Chinese brancheorganisatie liet herhaaldelijk weten dat ze op prijzen mikte die minstens 45 procent lager zouden liggen dan wat het land in de periode 2008-2009 betaalde.

De context was volledig veranderd, vonden de Chinese onderhandelaars. De financiële crisis en de economische recessie in de VS en Europa zorgden dat de grondstoffenprijzen vorige zomer in elkaar klapten. In de eerste helft van 2008 moest China nog een prijsverhoging van 96,5 procent incasseren. Dit jaar had ze naar eigen zeggen recht op een forse prijsdaling.

Het spel is hard gespeeld dit jaar. IJzererts is een fel begeerde grondstof in de mondiale economie: de belangrijkste grondstof van het staal dat verwerkt wordt in wegen, bruggen, tunnels, huizen en fabrieken. China verbruikt meer dan de helft van de jaarlijkse productie aan ijzererts. Een paar procent korting levert de Chinese schatkist meteen enkele miljarden dollar op.

Ook voor de mijnbranche is de inzet hoog. Vale, Rio Tinto en BHP Billiton – samen goed voor circa 70 procent van het mondiale aanbod aan ijzererts – behaalden de afgelopen jaren mooie winstmarges op de termijncontracten voor ijzererts. Die contracten waren volgens hen noodzakelijk wegens de gestegen productiekosten.

Zolang de grondstoffenprijzen hoog bleven, konden de mijnbouwers ook met succes verwijzen naar de ijzerertsprijs die op de spotmarkt (de handel op dagbasis) wordt verhandeld. Traditioneel wordt slechts een kleine hoeveelheid ijzererts op dagbasis verhandeld. Maar vorige zomer lag die dagprijs wel tientallen procenten hoger dan de prijs die in termijncontracten werd vastgelegd.

„De Chinese onderhandelaars hadden er dit jaar duidelijk op gerekend dat de daling van de grondstoffenprijzen in hun voordeel zou zijn”, zegt Gordon Moffat, algemeen directeur van Eurofer, de federatie van Europese ijzer- en staalproducenten. Om sterk te staan in de onderhandelingen zorgde China er zelfs voor over een comfortabele voorraad ijzererts te beschikken.

China sloeg meer dan 100 miljoen ton ijzererts in, goed voor drie tot vier maanden staalproductie, voor de gesprekken met de mijnbouwers van start gingen. „Dat heeft zich echter tegen hen gekeerd”, zegt Moffat. „Daardoor werd het aanbod op de spotmarkt kleiner en stegen de prijzen weer.” Hij vermoedt dat dit ook de Japanse staalindustrie ertoe aangezet heeft om snel korting bij Rio Tinto te bedingen, zodat de aanvoer van ijzererts verzekerd was.

De recente toename van de vraag naar staal in de VS, Europa en Japan heeft de mijnbranche ook in de kaart gespeeld. Daardoor konden Vale, Rio Tinto en BHP Billiton meer ijzererts daar naartoe verschepen en hun leveringen aan China laten dalen. Zo werd de onderhandelingspositie van China verder ondergraven.

Het uiterste tijdstip waarop de termijncontracten tussen de mijnbranche en de Chinese staalindustrie hadden moeten zijn afgesloten, is intussen verstreken. Experts vermoeden dat een aantal Chinese staalbedrijven op individuele basis prijsovereenkomsten zal afsluiten, ook met BHP.

„Het is ook veelbetekenend dat twee rivalen zoals BHP Billiton en Rio Tinto recent een joint venture voor de gezamenlijke productie van ijzererts hebben afgesloten”, zegt Moffat. Hij wijst op de stugge houding van China als een van de redenen. Het staatsbedrijf Chinalco had aanvankelijk een verregaand samenwerkingsakkoord met Rio Tinto gesloten, maar aandeelhouders van Rio Tinto keurden dat later af. China vatte die afwijzing op als een belediging. „Dit heeft Rio in de armen van BHP Billiton gedreven. Beide zullen nu samenwerken om hun productiekosten verder naar beneden te krijgen.”

De beslissing van BHP Billiton om een derde van zijn jaarlijkse ijzerertsvolume nu op basis van prijzen op de spotmarkt te verkopen, dreigt China verder in het nauw te drijven. Voor ijzererts wordt daar nu 100 dollar per ton betaald, 74 procent meer dan vier maanden geleden.

    • Piet Depuydt