Chapman-broertjes ontmaskerd

Sculpturen van kunstenaarstweeling Konstantin en Yuri Shamanov (het Britse kunstenaarsduo Jake en Dinos Chapman)

Woeste stukken sloophout, in constructivistische stijl op nep-Afrikaanse totempalen getimmerd. Titels als Voodoo Venn Diagram, White man’s sculpture, black man’s burden. Waar deden deze sculpturen toch aan denken?

Ook de biografie van de tweelingbroers Konstantin en Yuri Shamanov, deelnemers aan de nieuwe Russische groepstentoonstelling Good News!, tot 1 oktober te zien in de Londense Orel Art galerie, riep vragen op. Waren de twee werkelijk geboren op uitgerekend de dag dat Yuri Gagarin de ruimte in werd geschoten? Waarom had nog nooit iemand gehoord van de ‘Kameleon’-beweging die ze zouden hebben opgericht? En wat te denken van eerdere tentoonstellingen op locaties als het Sergo Ordzhonikidze Metallurgisch Paleis van de Kultuur te Magnitogorsk?

Sinds vorige week is het raadsel opgelost. Een journalist van de Londense Evening Standard, de krant die onlangs werd gekocht door de Russische zakenmagnaat Roman Abramovich, onthulde dat de Shamanovs een sham (bedrog) waren waar het Britse kunstenaarsduo Jake en Dinos Chapman achter zat. De publiciteitsfoto’s toonden bij nadere inspectie de kale Chapman-broers met opgeplakte snorren en pruiken. En de op Malevich geïnspireerde etnografica bleek een regelrechte parodie op de Chapmans’ eigen Chapman Family Collection, de installatie van op McDonald’s geïnspireerde totempalen en voodoobeelden die sinds kort in zijn geheel te zien is in Tate Britain.

Galerie-eigenaar Ilona Orel gaf het bedrog grif toe, hoewel de Chapmans zich tot nu toe van ieder commentaar onthielden, met volop speculatie over hun motieven als gevolg. De meeste recensenten zien de show als een kritisch commentaar op de invloed van Russisch geld op de Londense kunstmarkt. De ‘Shamanovs’ claimden bijvoorbeeld in het leger te hebben gezeten met de patserige Abramovich (wiens vriendin ook een galerie heeft): „Hij dronk benzine. Als hij rookte, vloog zijn haar in brand.” Het persbericht van Orel schrijft dat de kunstenaars „de mores van een ‘verziekt heden’ willen aanklagen door terug te kijken op het werk van de Russische avant-garde.” Maar de Chapmans, altijd bereid om te zieken, lijken hier juist hun gebruikelijke shockeffecten te hebben afgezwakt: een werk van de ‘Shamonovs’, Study for Trojan Bears, reduceert de Russische beer tot een onschuldige teddy.

    • Corine Vloet