Brautigam laat in Beethoven zijn fortepiano luid grommen

Klassiek Robeco Zomerconcert met Beethoven, alle pianosonates deel 1 door Ronald Brautigam (fortepiano). 30/8, Concertgebouw,A’dam. Verv.: 1, 3, 5, 7, 9/8. Radio 4: 5, 6, 7/8, 13 u. ****

Alle 32 pianosonates van Beethoven: negen uur muziek in zes concerten binnen elf dagen. Veel pianisten ervaren zo’n cyclus als een diepe voren trekkende bedevaart; louterend, een muzikaal nec plus ultra. Ronald Brautigam roemde hetzelfde project omdat hij zich er „als een beest in kan gedragen”, en begon gisteravond hoor- en zichtbaar zonder ploetergevoelens aan de vroegste sonates, opus 2 (nrs. 1, 2 en 3), 7 en 9 (nrs. 1 en 2).

Zelfs met Brautigams rijke Beethovenervaring – hij legde de cyclus ook al succesvol vast op cd – blijft zo’n twee uur durende opeenvolging van zes sonates een extreme concentratieoefening. Zelfs de fortepiano, voor deze vroege werken Bruatigams eigen, door McNulty gebouwde kopie van een instrument van Walter (1803), raakte ontstemd van het brute spel met licht en donker in het Prestissimo van de Opus 2. nr.1. „Even Apeldoorn bellen”, merkte hij droog op, en draaide de toon zelf weer zuiver.

Maar die nuchterheid deed niets af aan de fascinerende uitwerking van Brautigams soms bijna mechanisch klinkende virtuositeit in doorgaans vlotte tempi, en het rauwe temperament waarmee hij zijn instrument liet grommen. Luisterend naar Brautigam, die zijn integriteit in tempo- en instrumentkeuze bekocht met een enkel rommelnootje, is het soms alsof Beethovens oorspronkelijkheid extra scherp uitkomt. Je moet als componist maar op het idee komen zo’n klankspectrum op te roepen op een instrument dat in helderheid en bereik nog wortelt in een andere wereld.

In de overgang van de klassieke naar de romantische stijl ligt sowieso één van de grote attracties van zo’n Beethoven-cyclus. Zelfs in deze eerste lichting hoorde je Beethoven al uit zijn klassieke kaders breken; in de Vierde sonate (opus 7, ‘Der Verliebte’) gloorde in vorm én inhoud een nieuwe tijd door, welk effect Brautigam in het Largo kalm, tastend uitspeelde. Morgen gaat de reis verder.

Interviews met Brautigam over Beethoven: www.nrc.nl/kunst