Adembenemende geschiedenis

William Dalrymple: The Last Mughal. The Fall of a Dynasty, Delhi, 1857. Bloomsbury, 578 blz. € 16,95

Op een middag in november 1862 begroeven enkele Britse soldaten in een hoekje van een gevangenisbinnenplaats te Rangoon het stoffelijk overschot van Bahadur Shah II, de grote mogol. Hij was afstammeling van Djengis Khan, Timur Lenk, Akbar en Jahangir, oppermachtige, prachtlievende en legendarische vorsten van India.

Deze begrafenis betekende niet alleen het anonieme einde van deze hoogbejaarde mogol, het maakte ook een einde aan het Mogolrijk, dat in de eerste helft van de 19de eeuw bezweken was onder het agressieve Engelse imperialisme. In The Last Mughal beschrijft William Dalrymple de laatste opflakkering van de grote mogolbeschaving. Bahadur, bijgenaamd Zafar, was dichter, kaligraaf, architect en beschermheer van schilders, hij ontwierp ook tuinen. Met zijn harem en zijn tientallen nakomelingen beantwoordde hij ook nog eens aan de sprookjesfiguren die in het Westen zo populair zijn.

Maar dit boek is geen sprookje en Zafar was geen krachtdadige vorst. Dalrymple beschrijft hoe de verhouding tussen de Britten en de Indiërs (zowel hindoes als moslims) in de jaren dertig verhardde. De Britten zijn niet langer westerlingen verspreid over handelsposten; ze zijn militair oppermachtig en ontnemen de mogol en de lokale vorsten stelselmatig hun macht. Deze vernederende politiek ging gepaard met een militante bekeringsijver.

De almacht van de East India Company leidde tot onvrede en in toenemende mate tot verzet. In 1857 barstte de bom. Een onverwachte muiterij van sepoys (inheemse cavaleristen) brak uit in Delhi, de hoofdstad van het mogolrijk. Ze lynchten alle christenen die ze konden vinden. De opstand verbreidde zich in Midden- en Noord-India, waarbij hindoes en moslims eensgezind tegen de Britten optraden. Ze kozen Zafar tot hun leider. Maar Zafar was stokoud en de opstand ontaardde in anarchie. De Britten sloegen de opstand genadeloos neer, een van de bloedigste episodes uit de Engelse militaire geschiedenis. Dalrymple heeft zich grondig ingelezen. Behalve Zafar komen er in deze adembenemend geschreven geschiedenis ook tientallen Engelsen voor.

Roelof van Gelder

William Dalrymple: The Last Mughal. The Fall of a Dynasty, Delhi, 1857. Bloomsbury, 578 blz. €16,95