Westerbork anno 2009

Barak 57 uit Kamp Westerbork werd onlangs teruggevonden in Veendam. Het was een originele barak uit het Polizeiliches Durchgangslager waar tussen 1942 en ’45 107.000 Joden, Roma en Sinti, homoseksuelen en verzetsmensen op de trein gezet zijn naar Duitse concentratie- en vernietigingskampen. Sterker, het was de originele barak waar Anne Frank en haar zuster Margot dwangarbeid hadden verricht tot ze op transport werden gesteld naar concentratiekamp Bergen-Belsen.

Dat de barak in Veendam in gebruik was als boerenschuur, was in de berichtgeving ondergeschikt. Net als het feit dat de barakken te gelde zijn gemaakt. Dat was nadat Kamp Westerbork was ingezet als opvangoord voor Zuid-Molukse KNIL-militairen, en voordat de kunstenaar Armando het begrip ‘schuldig landschap’ muntte.

Nee, de berichten concentreerden zich op het feit dat de schuur in Veendam was afgebrand en dat daarmee historisch erfgoed verloren was gegaan. Brandstichting, oordeelde de politie. De dader zou een dolgedraaide holocaustontkenner kunnen zijn. Maar het kan ook een doorsnee pyromaan geweest zijn. Of een kind met een doosje lucifers.

Na de brand werden ineens de locaties van andere barakken bekendgemaakt bij het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Die moeten allemaal terug, verklaarde de conservator. En hij nam de gelegenheid te baat om financiële bijstand voor de conservering te bepleiten.

Maar als die herplaatsing zo onverwijld noodzakelijk is, dan heeft het Centrum wel lang geaarzeld om er werk van te maken. Minstens zo curieus is hoe de barakken in Drenthe en Overijssel al tientallen jaren lang in gebruik zijn als paardenstal, varkensstal, vakantiehuisjes of opslagplaats, terwijl hun identiteit bekend was.

En nu zijn ze dus ineens onmisbaar.

Westerbork is een oord van bezinning, herdenking, informatie en educatie. Wie het kamp bezoekt, wordt gewaar dat ‘het’ hier echt gebeurd is. Hier wachtten niet alleen Anne en Margot Frank maar tienduizenden mensen in benarde omstandigheden op hun aftocht, terwijl de vogels floten en de struiken groeiden, net als vandaag.

De barakken terughalen naar Westerbork is een goed idee, mits ze niet worden opgepoetst tot ‘originele’ barak, maar hun huidige gedaante behouden: als schuur of versleten stal. De gedachtenloze verkoop en het gebrek aan respect voor de ongelukkigen tussen hun muren zijn een onmisbaar deel van de naoorlogse geschiedenis.

En Anne Frank? Zij zou in zo’n barak op zijn best een fantasie worden. Net als op haar onderduikplek aan de Amsterdamse Prinsengracht, zou ze in de originele barak te Westerbork worden gereduceerd tot object van de sentimenten van de bezoekers die zich even tussen dezelfde muren mogen wanen als de legendarische familie. Maar dat hoeft niet. Anne Frank liet gelukkig iets onverwoestbaar authentieks na. Het heet Het Achterhuis. En iedereen kan dat lezen.