Wapens uit VS voeden drugsoorlog in Mexico

Mexico wil dat de VS de

verkoop van zware wapens

strenger reguleren, om deze

uit handen van de kartels te

houden. De VS weigeren.

Verkleed als militairen vielen leden van een Mexicaans drugskartel in februari 2007 een politiebureau in de toeristenstad Acapulco binnen. Ze zeiden dat ze kwamen voor een wapeninspectie. Of de agenten hun wapens wilden inleveren. Daarna openden ze het vuur: vier agenten en drie secretaresses werden gedood. Inspecteurs vonden later een klein arsenaal aan geweren, pistolen en granaten in schuilplaatsen en vluchtauto’s. Ook de militaire uniformen waren achtergelaten, met een briefje: „We geven geen moer om de federale regering.”

De wapens werden getraceerd tot Houston in de Amerikaanse staat Texas. Daar had een bende van 23 mensen in anderhalf jaar tijd 338 wapens gekocht, in opdracht van een drugskartel. Die wapens werden in Mexico gebruikt bij 71 verschillende geweldsmisdrijven.

De zaak laat zien hoe Amerikaanse wapens bij Mexicaanse drugskartels terechtkomen. Volgens een onderzoek van de Mexicaanse regering worden elke dag zo’n tweeduizend vuurwapens naar Mexico gesmokkeld. Deze spelen een belangrijke rol in de oorlog die de drugskartels onderling en met politie en leger voeren. Hierbij vielen vorig jaar ruim zesduizend doden. Ook burgers zijn steeds vaker slachtoffer. Het probleem staat hoog op de agenda. De Mexicaanse regering heeft er in april bij president Obama op aangedrongen meer te doen om de smokkel aan te pakken.

Er zijn altijd al wapens gesmokkeld naar Mexico, aangezien dat land strikte wapenwetten heeft. Maar volgens het Amerikaanse Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms en Explosives (ATF) heeft de smokkel de afgelopen jaren een enorme vlucht genomen. Mexico is overspoeld met wapens van zwaar kaliber, zoals AK-47’s, granaten en granaatwerpers, en FN-57’s, pistolen met munitie die pantser kan doorboren. Die staan in Mexico bekend als matapolicías, agentendoders. De smokkel is lucratief. Omdat de kartels in een wapenwedloop zijn verwikkeld, zijn ze bereid veel geld neer te tellen. Voor een FN-57 wel duizend dollar boven de winkelprijs, zo blijkt uit onderzoek van het ATF.

In de Verenigde Staten zijn de wapenwetten veel soepeler. In staten als Texas, Arizona, Florida en New Mexico mogen wapenverkopers een oneindig aantal wapens verkopen aan iedere volwassen inwoner zonder strafblad. Bij wapenshows in deze staten is er zelfs nog minder regulering. „Daar lopen veel particuliere verkopers rond, die geen vragen stellen als iemand met een crimineel verleden een wapen wil kopen”, zegt professor Garen Wintemute.

Wintemute leidt het onderzoeksprogramma voor geweldspreventie van de Universiteit van California en heeft onderzoek gedaan naar wapenshows in het zuidwesten van de VS.

In tegenstelling tot commerciële handelaren hoeven verzamelaars met een privécollectie niet elke verkoop te registreren en de gegevens van klanten niet te controleren. Daar wordt veel misbruik van gemaakt. „Ik heb op wapenshows veel particuliere verkopers gesproken”, zegt Wintemute. „Ze staan daar met tafels vol wapens. Al je ernaar vraagt, zeggen ze met een grijns: ‘Ik ben verzamelaar’. Ze maken ook reclame met het feit dat ze geen lastige vragen stellen en dat je je aankoop dezelfde dag nog mee naar huis kan nemen.”

De wapens worden vrijwel nooit in grote hoeveelheden tegelijk over de grens naar Mexico gebracht. Dat valt te veel op. Ze worden voornamelijk naar Mexico gesmokkeld via het zogeheten mierenspoor. Zo noemen agenten van het ATF de gestage stroom mensen die elke dag de grens tussen de VS en Mexico passeert – alleen al bij de grensstad Tijuana 65.000 voertuigen en 35.000 voetgangers. De Mexicaanse douane kan hiervan maar een fractie inspecteren.

„De smokkel gaat volgens een vast patroon”, zegt Victor Clark-Alfaro, directeur van het Binational Center for Human Rights in Tijuana, die zich al twintig jaar bezighoudt met de smokkel tussen de VS en Mexico. „De drugskartels hebben speciale wapensmokkelaars in dienst. Zij huren Amerikanen in zonder crimineel verleden die geld nodig hebben. Dit zijn vaak vrienden, minnaressen, kennissen of familieleden. Zij kopen wapens in de VS, meestal een of twee, op volstrekt legale wijze en inclusief de papieren. Ze geven de wapens aan de smokkelaars of nemen ze zelf de grens over, verstopt in een reserveband, vastgetapet aan het chassis of gewoon in het handschoenenkastje.”

Volgens Clark-Alfaro zijn er tussen de twaalf en vijftien miljoen wapens in Mexico, waarvan de meeste uit de VS komen. Slechts een klein deel wordt in beslag genomen. De Mexicaanse politie heeft vorig jaar 12.000 vuurwapens op de drugskartels buitgemaakt. Daarvan bleek negentig procent uit de VS te komen.

Het Amerikaanse systeem voor het registreren van wapenaankopen maakt het echter moeilijk om verdachte trends te zien. „De wapenlobby heeft weten te voorkomen dat de gegevens over wapenaankopen in een centrale databank staan”, zegt Wintemute. „Als het ATF een wapen wil traceren, moet het contact opnemen met de fabrikant en vervolgens met de groothandelaar.

„Via de winkelier is de originele koper te achterhalen. Die kan echter gewoon zeggen dat het wapen is gestolen of dat hij het heeft doorverkocht. En als het wapen door een particuliere handelaar is verkocht, loopt het spoor sowieso dood.”

Bovendien heeft het ATF niet genoeg geld en personeel om de smokkel aan te pakken. „Het Congres heeft het bureau systematisch van middelen beroofd”, zegt Wintemute. „Het AFT heeft niet eens genoeg mensen om alle wapenverkopers te inspecteren. Ze mogen maar één keer per jaar zo’n inspectie doen, behalve als er een concrete verdenking is.”

Het Congres heeft recentelijk een aantal voorstellen gedaan om particuliere wapenhandel aan banden te leggen, maar de regering heeft die niet gesteund. „De Democraten zijn bang om het op te nemen tegen de wapenlobby”, zegt Wintemute. „Ze denken dat hun steun voor de wapenwet in 1994 ze het Huis van Afgevaardigden heeft gekost en later het presidentschap van Al Gore.”

Toch staat wapensmokkel hoog op de politieke agenda. De huidige regering probeert die vooral tegen te gaan met meer politie-inzet. In april zijn er honderd extra agenten naar Houston gestuurd. Maar volgens Wintemute lost dit structureel niets op. „Veel Amerikanen zijn bang dat het drugsgeweld uit Mexico naar de VS overslaat. Ze kopen steeds meer wapens: de verkoop steeg dit jaar met een kwart. En wie profiteert: de wapenindustrie. Die verkoopt haar producten aan beide zijden van de grens.”

    • Toon Beemsterboer