Oppositie nu aan zet in Moldavië

Nieuwsanalyse

De communisten verliezen hun meerderheid in het parlement. De oppositie ruikt kansen. Maar kan een coalitie standhouden?

De politieke toekomst van Moldavië ligt open. Bij de verkiezingen gisteren in de voormalige Sovjetrepubliek heeft de Communistische Partij (CP) van president Voronin haar meerderheid in het parlement verloren. Ten koste van de oppositie, die, mits verenigd, straks de lakens uitdeelt. Precies wat vooral jonge Moldaviërs wilden. Eindelijk af van de in zichzelf gekeerde, conservatieve en naar Moskou leunende leiding. En op naar een regering die de deuren naar het welvarende Westen wel openzet.

Dit is een mooie dag voor het arme Moldavië, zegt Angela Vakaroe (28) telefonisch vanuit de hoofdstad Chisinau. „Veel beter dan de vorige verkiezingen.” Toen ging ze samen met honderden jongeren de straat op om te protesteren tegen de overwinning van de communisten. Zestig zetels, een comfortabele meerderheid. Maar volgens de oppositie waren die met fraude veroverd. Woedende jongeren bestormden het parlement en de presidentsburelen.

In de weken daarna wist de oppositie nieuwe verkiezingen af te dwingen door de aanstelling van een nieuwe president te blokkeren. Gisternacht bleek dat daarbij de CP haar meerderheid had verloren, hoewel ze de grootste partij blijft. De oppositie won aanzienlijk meer stemmen dan de vorige keer en ruikt kansen. „Een overwinning voor de democratie”, verklaarde oppositieleider Vlad Filat van de Liberale Democraten.

Maar die overwinning is volgens politicoloog Sergej Ostaf van de Moldavische denktank Credo nog ver weg. De oppositie moet er volgens hem eerst in slagen een coalitie te vormen en het is „onzeker” of dat lukt. Veel hangt af van de oppositionele Democratische Partij van Marian Loepoe. Loepoe was lange tijd de tweede man bij de communisten maar in juni stapte hij plotseling op en ging in de oppositie. Volgens sommigen omdat hij gepasseerd werd voor het presidentschap.

De vraag is met wie hij wil samenwerken. De drie andere grote oppositiepartijen hebben al verklaard coalitiegesprekken te gaan houden met de DP maar Loepoe zelf heeft nog niks gezegd. Wel zei hij gisteren een coalitie met Voronins partij uit te sluiten: „De communisten zijn niet in staat om voor het belang van Moldavië te werken.” Maar niet iedereen gelooft hem op zijn woord.

Ook als de oppositie een coalitie weet te vormen, is het de vraag of die lang standhoudt, stelt politicoloog Ostaf. „In de recente geschiedenis hebben de liberale partijen drie keer een kleine meerderheid gehad, onder meer in 1999. Die coalitie hield het nog geen jaar uit. In Moldavië zijn we over het algemeen niet zo goed in samenwerken en het nakomen van beloftes.”

Hij vervolgt dat de partij van Loepoe zelfs in een coalitie dicht tegen de Communistische Partij kan aanschurken. Bijvoorbeeld in sociale kwesties. De DP heeft kiezers weggesnoept van de communisten, maar die moet hij wel tevreden houden.

Een ander probleem is dat de oppositiepartijen ondanks hun winst samen een te kleine meerderheid hebben om bij belangrijke zaken, zoals het goedkeuren van de begroting, een stempel op het beleid te drukken. Bovendien kan de coalitie geen president aanstellen, net zoals de CP onlangs.

Dat geeft de CP een stevige onderhandelingspositie, aldus Ostaf. De coalitie zal toezeggingen moeten doen om de benodigde steun van de CP te krijgen. „Anders kan, net als vorige keer, het parlement zomaar weer ontbonden worden en moeten er nieuwe verkiezingen worden gehouden.”

De jonge Moldavische Vakaroe beseft dat. „Alles hangt af van Loepoe. De oppositie weet dat ze zonder hem niks kan doen”, zegt ze. Maar of hij woord houdt? „Het blijft politiek. Je kunt niet vertrouwen op wat er gezegd wordt.”

Welke richting Moldavië de komende jaren opgaat, blijft daarmee ongewis. Temeer omdat een willekeurige coalitie ook met externe factoren zoals Rusland te maken krijgt. De oppositie vaart over het algemeen een pro-westerse koers. De partijen willen lid worden van de EU en de NAVO en sommigen willen uit het Gemenebest van Onafhankelijke Staten stappen, de unie van de vijftien voormalige Sovjetstaten die ontstond na de val van het communisme. Maar Rusland is daar geen voorstander van.

Moldavië is erg afhankelijk van Rusland. Voronin noemde Rusland onlangs een „vriend” waar je op kunt bouwen in tijden van nood. Moskou zal die banden niet snel loslaten.

Fotoserie over Moldavië en verkiezingen op nrc.nl/foto