Camera's, scanners, honden

Vroeger konden Canadezen zonder paspoort de grens oversteken. Die tijd is voorbij.

Dit tot groeiende ergernis van de Canadezen. Zij willen openheid en handel.

Amerikaanse douaniers aan de grens met Canada. Vroeger konden Canadezen zonder paspoort de grens over. Nu niet meer. Foto Reuters U.S. border agents check a vehicle leaving the United States headed for Canada at the United States border crossing at Sweetgrass, Montana, May 28, 2009. Agents on both sides of the border are getting ready for the new Western Hemisphere Travel Initiative (WHTI) that comes into effect June 1, 2009, requiring all people crossing to have WHTI compliant government documentation. REUTERS/Todd Korol (UNITED STATES POLITICS) REUTERS

Vanaf de Peace Bridge tussen de Canadese provincie Ontario en de Amerikaanse staat New York doemt een toegangspoort op tot de Verenigde Staten. De grensovergang nabij de stad Buffalo, met meer dan tien banen voor auto’s en vrachtwagens, is een van de drukste douaneposten aan de Amerikaanse noordgrens.

Verkeersborden en knipperlichten manen tot stoppen. ‘Alle voertuigen en personen kunnen worden onderworpen aan onderzoek bij toegang tot de VS’, staat op een bord. En: ‘Uw acties en gesprekken worden opgenomen.’ Camera’s registreren de nummerplaat, een scanner gaat na of de auto digitale identificatie bevat. Informatie over het voertuig en de eigenaar verschijnt op een scherm in het hokje van de douaneofficier, nog voordat er een woord is gezegd.

Bovendien beschikt elke baan over een radioactiviteitmeter om uranium voor bommen te onderscheppen – gevoelig genoeg om vast te stellen of een passagier chemotherapie heeft ondergaan. Vrachtwagens worden gescand als bagage op een vliegveld. Officiers hebben cameraatjes om in benzinetanks te kijken. Bij het naderen van het douanehokje wordt de automobilist gefotografeerd, voorafgaand aan paspoortcontrole en ondervraging: „Waar komt u vandaan? Waar gaat u heen? Wat gaat u daar doen?”

De grens tussen de VS en Canada – bekend als „de langste onbeveiligde grens ter wereld” – krijgt steeds meer het voorkomen van een vesting. Sinds de aanslagen van 11 september 2001 hebben Amerikaanse politici de bijna 9.000 kilometer lange noordgrens van hun land aangemerkt als een zwakke schakel in de beveiliging tegen terreuraanslagen. De dagen dat de grens slechts een lijn was op de kaart, lijken geteld.

Van een fysieke muur, zoals de VS die bouwen aan de grens met Mexico, is hier geen sprake. Maar vanuit Canada bezien wordt er wel een virtuele muur van technologie opgetrokken. De scanners en meters bij de grensposten zijn in gebruik genomen. Langs delen van de grens in het binnenland wordt geëxperimenteerd met onbemande spionagevliegtuigen en bewegingssensoren. En het Amerikaanse douanepersoneel aan de noordgrens is opgevoerd van 350 tot 1.600 nu. Critici spreken van een „militarisering van de grens”.

Het pijnlijkst voor Canada is wellicht dat de noordgrens sinds kort een gekoesterd privilege kwijt is: in principe mag niemand er meer zonder paspoort overheen. Tot voor kort volstond een rijbewijs, of zelfs een mondelinge verklaring van nationaliteit, om vanuit Canada de VS binnen te rijden. Uitzonderingen worden gemaakt voor zogeheten paspoortkaarten en chipkaarten voor mensen die met grote regelmaat oversteken.

„De controle aan de noordgrens was een zwakke plek”, zegt officier Kevin Corsaro van de Amerikaanse grensbewaking. Mensen konden vele verschillende geboortecertificaten laten zien, zegt hij, en het was lastig om de authenticiteit ervan na te gaan. Als iedereen beschikt over een paspoort, dat vlot kan worden gescand, gaat het sneller. „Dit helpt om ons land veiliger te maken”, zegt Corsaro. „Onze missie is de oorlog tegen terreur, en de dreiging is aan de noordgrens niet minder dan aan de zuidgrens.”

In Canada wekt die opstelling huiver. Sinds 2001 bestaat er een markant accentverschil tussen de twee landen ten aanzien van hun grens: de VS denken bovenal aan veiligheid, Canada aan openheid en handel. De twee landen hebben de grootste bilaterale handelsrelatie ter wereld: dagelijks 1,6 miljard dollar aan goederen en diensten. Canada wil de grens zo open mogelijk houden.

Reizigers aan de Canadese kant van de grens beoordelen de paspoortmaatregel verschillend. „Het deert mij niet, ik reis altijd met mijn paspoort”, zegt Jason McMullen uit Ontario, in de rij naar de VS. Anderen vinden dat legitiem verkeer wordt belemmerd, mede doordat slechts een op de vijf Amerikanen een paspoort bezit. Douglas Cameron uit Toronto vindt het „achterlijk”. Hij hekelt „het paranoïde en in zichzelf gekeerde wereldbeeld van de VS”.

Ook in grensgemeenschappen wordt de scherpere scheidslijn met lede ogen aangezien. De dorpen Stanstead in de Canadese provincie Québec en Derby Line in de Amerikaanse staat Vermont, bijvoorbeeld. Ze liggen aan elkaar vast, aan weerszijden van de grens. Enkele straten lopen van het ene land over in het andere. Je mag er nu niet meer doorrijden. Een witte lijn geeft de scheiding aan, en er staan borden dat je je moet melden bij een douanepost.

Er wordt zelfs gesproken over een hek om de straten af te zetten, vertelt Raymond Yates, burgemeester van Stanstead. „Er komen nu beduidend minder Amerikanen bij ons dan vroeger”, zegt hij, erop wijzend dat de twee dorpen gewend zijn te delen, van hun gezamenlijke watervoorziening tot een ijshockeycompetitie.

Michel Cloutier, ober bij een restaurant aan de Canadese kant, is minder diplomatiek over de controles: „Het is stom.” De Amerikaanse douanebeambten „doen alles strikt volgens het boekje. Mensen komen niet meer over omdat ze de moeite niet willen doen. Ik werk hier vier jaar en het wordt almaar minder druk”, zegt hij. Statistieken bevestigen dit.

De oude bibliotheek van Stanstead en Derby Line staat op de grens, met de voordeur in de VS en de boeken in Canada. Een lijn loopt over de vloer in de leeszaal, met vlaggen aan weerszijden. Bezoekers uit Stanstead mogen nog naar de ingang komen om boeken te halen, zegt bibliothecaresse Kathy Prue. Maar als ze de straat willen oversteken, dan moeten ze zich nu eerst melden bij een douanepost verderop. „Sinds 11 september is het veel strenger geworden. Toen dit pand begin vorige eeuw werd gebouwd, bestond de grens bijna niet. Nu zijn we aparte gemeenschappen geworden, in aparte landen.”

    • Frank Kuin