Varen doet de abortusboot even niet

Tegen Women on Waves is aangifte gedaan en de overtijdbehandeling komt onder de abortuswet.

Abortus, altijd een gevoelig thema, is terug in de politiek.

Het interieur van de abortusboot, een ontwerp van kunstenaar Joep van Lieshout, op een foto uit 2001. Foto Atelier Van Lieshout Atelier Van Lieshout

De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft aangifte gedaan tegen de artsen van Women on Waves, zo werd deze week bekend. Reden: ze boden vrouwen op een boot in Spanje een overtijdbehandeling aan.

Wat is een overtijdbehandeling?

Dat is een vroege abortus, tussen twaalf en zestien dagen nadat de vrouw ongesteld had moeten worden. Zij kan dan een abortuspil vragen. Dat is geen morningafterpil, die direct na de geslachtgemeenschap moet worden geslikt. Tot zeven weken is er de keuze tussen de abortuspil of de zuigcurettage waarbij de bevruchte eicel wordt weggezogen.

Verstrekken huisartsen abortuspillen?

Nee, sinds de introductie van de abortuspil in 2000 mogen alleen instellingen met een vergunning voor het afbreken van zwangerschappen dat. Vrouwen die de abortuspil slikken, moeten drie keer naar de kliniek. Een arts moet met een echo vaststellen hoe ver de zwangerschap is en de inname van de pil begeleiden. Door de pil stoot de baarmoeder het embryo af en gaat de vrouw (hevig) bloeden.

Waarom is er aangifte gedaan?

De inspectie heeft in overleg met staatssecretaris Bussemaker (Volksgezondheid, PvdA) het Openbaar Ministerie gevraagd Women on Waves te vervolgen omdat zij in 2008 in Spanje abortuspillen uitdeelde op een jacht zonder vergunning. Women on Waves heeft wel een vergunning om abortuspillen te verstrekken op een varende kliniek (container), maar de organisatie prefereert vanwege de kosten en de logistiek een zeilschip.

Waarom deed de inspectie niet eerder aangifte toen de organisatie in Polen abortuspillen uitdeelde op een boot zonder vergunning?

Women on Waves moest tot 2008 procederen tegen het Rijk om een vergunning te krijgen voor haar als kliniek ingerichte abortusboot. Tot die tijd beriep Women on Waves zich op een brief van oud-minister Els Borst (Volksgezondheid, D66) uit 2002. Daarin gaf Borst de organisatie toestemming om abortuspillen te verstrekken. Die brief is volgens de inspectie niet meer geldig nu de boot een vergunning heeft.

Start het Openbaar Ministerie (OM) nu een onderzoek?

In een recente brief aan Women on Waves schrijft de inspectie dat het OM onvoldoende aanleiding heeft voor een strafrechtelijk onderzoek. De inspectie probeert het OM nu meer informatie te geven.

Wat is nieuw aan deze affaire?

Women on Waves zegt dat dit kabinet onder druk van de christelijke partijen de abortusregels verscherpt. Het ministerie ontkent dat omdat het artsen zonder speciale vergunning nooit was toegestaan om de abortuspil uit te delen. Women on Waves bestrijdt dat de overtijdbehandeling in juridische zin een ‘afbreking van de zwangerschap’ is, afgaande op een uitspraak van de Hoge Raad uit 1995.

Past het kabinet de wet aan?

Nee, de overtijdbehandeling wordt de komende maanden met een ministerieel besluit onder de abortuswet gebracht. Instemming van het parlement is niet nodig. Het kabinet ziet geen medisch-technische redenen meer om vast te houden aan de uitzonderingspositie voor de overtijdbehandeling. Zo wordt het niet naleven van de eisen van de overtijdbehandeling strafbaar volgens de abortuswet. Bij de totstandkoming van de abortuswet in 1984 was het technisch nog niet mogelijk om met zekerheid vast te stellen of een vrouw binnen 17 dagen na het uitblijven van de menstruatie zwanger was. Nu wel en dat gebeurt ook, voordat artsen een overtijdbehandeling beginnen. De zorgvuldigheidseisen van de abortuswet gelden daarom straks ook hiervoor.

Wat is de rol van staatssecretaris Bussemaker en de invloed van coalitiepartij ChristenUnie?

De ChristenUnie heeft in het coalitieakkoord laten opnemen dat de abortuspraktijk niet verruimd wordt. In dat akkoord staat ook dat de overtijdbehandeling onder de abortuswet komt. Daartoe had het vorige kabinet besloten. Onder Bussemaker kreeg de abortusboot een vergunning, maar onder hele strenge voorwaarden. Zo moet er altijd een ziekenhuis in de buurt zijn van het schip. Een concessie aan de linkse partijen is dat voor de overtijdbehandeling niet de vijf dagen bedenktermijn gaat gelden, zoals bij de late abortussen.

Wat vinden artsen?

De Landelijke Huisartsen Vereniging wil dat huisartsen ook de abortuspil kunnen verstrekken omdat zij een vertrouwensband hebben met hun patiënten en klinieken te makkelijk voor een zuigcurettage kiezen.

Wat vindt de oppositie?

GroenLinks en VVD eisen opheldering. Ze willen weten of dit kabinet de abortuswet aanscherpt. Als dit het geval is, overwegen zij een motie.

Lees een artikel en het commentaar over abortus op Opinie, pagina 16 en 17

    • Antoinette Reerink