Teheran onder druk na dood gevangenen

Het bewind in Teheran laat een deel van de opgepakte oppositieaanhangers vrij. De vrijlating is het zoveelste teken van onrust rond president Ahmadinejad.

Voor de Iraanse demonstrant Amir Javadifard Langeroudi kwam de sluiting van de Kahrizak-gevangenis in Teheran gisteren te laat. De 24-jarige student industriële vormgeving stierf er op 14 juli aan een hartaanval, zo luidt de officiële lezing.

Maar volgens zijn vrienden kwam de jongen om na harde trappen tegen hoofd en borst die zijn longen deden inklappen waarna hij niet medisch werd verzorgd. De afgelopen dagen bevestigden Iraanse media de dood van Langeroudi en drie andere anti-regeringsbetogers in gevangenissen.

In een mogelijke reactie op de sterfgevallen, gaf Irans Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei gisteren het bevel om de Kahrizak-gevangenis te sluiten. De dertig overgebleven gevangenen zijn naar elders overgeplaatst.

Uit Teherans andere gevangenis, Evin, werden gisteren 140 mensen vrijgelaten, onder wie vrouwenrechtenactiviste Shadi Sadr. Een woordvoerder van de rechterlijke macht heeft gezegd dat ook de hervormingsgezinde politicus Saeed Hajjarian, die zwaar gehandicapt is, vandaag in vrijheid zal worden gesteld.

De sluiting van de Kahrizak-gevangenis en de vrijlatingen zijn het zoveelste teken dat er onrust is in het kamp rond Mahmoud Ahmadinejad, de conservatieve president die tot winnaar werd uitgeroepen van de omstreden verkiezingen op 12 juni. Oppositieaanhangers, die fraude vermoedden, gingen na de verkiezingen massaal de straten op. Honderden van hen werden gearresteerd. Het bewind in Teheran is nu onder toenemende druk komen te staan om de arrestanten vrij te laten, zeker nadat Iraanse media berichtten over misstanden in gevangenissen. Er worden nog geen beschuldigingen geuit over wie er schuldig is aan de doden in de gevangenissen.

Gisteren liet Opperste Leider Khamenei weten dat de rechten van gevangenen dienen te worden gerespecteerd. „Misdaden kunnen alleen worden aangepakt door de overheid, binnen het raamwerk van de wet. Niemand kan de rechten van welk individu dan ook ontkennen”, zo zei Saeed Jalali, Khamenei’s vertegenwoordiger in de nationale veiligheidsraad, volgens persbureau ISNA.

„De omstandigheden waren onder de normen om de individuele rechten van de gevangen te waarborgen”, zo zei parlementariër Kazem Jalili over de Kahrizak-gevangenis, aldus het persagentschap Merh News.

Volgens vrienden van Langeroudi werd de student met halflang hip haar opgepakt tijdens een anti-regeringsdemonstratie op 9 juni, zo schrijft de oppositiewebsite Mowj Sabz Azadi. „In de Kahrizak-gevangenis werd hij zo hard getrapt dat er inwendige bloedingen ontstonden waarna hij bloed overgaf”, zo bericht de site. Langeroudi was al flink geslagen tijdens de demonstratie. „Op 14 juni werd hij op transport gezet naar de Evin-gevangenis, maar onderweg klapten zijn longen in en stierf hij aan een hartaanval.”

Op 26 juli kreeg zijn vader het bericht dat hij zijn dode zoon kon komen ophalen. Langeroudi’s lichaam had al die tijd in een koelcel gelegen. Volgens de website Mowj Sabz Azadi moest de vader een document ondertekenen waarin stond dat de doodsoorzaak „een onbekende longziekte” was. De familie wil niet met de pers praten.

Dat het gevoelige onderwerp van de behandeling van gevangen bespreekbaar is geworden, komt ook door de dood, in de cel, van een zoon van een invloedrijke politicus. Mohsen Rouholamini, een student van rond de 20, werd na twee weken vermist te zijn geweest, door zijn vader gevonden in een lijkenhuis, met een ingeslagen mond. Volgens zijn vader, een hoge adviseur van het ministerie van Gezondheidszorg, was zijn zoon gemarteld.

„Mijn zoon was een eerlijk persoon. Hij kon simpelweg niet liegen. Ik ben er zeker van dat hij eerlijk antwoord gaf op alle vragen die ze hem stelden”, vertelde Abdolhussein Rouholamini aan een voormalige commandant van de Revolutionaire Garde die het verhaal op internet publiceerde. „Waarschijnlijk konden ze zijn eerlijkheid niet waarderen en hebben hem geslagen tot hij stierf.” Volgens de autoriteiten kreeg de student een hersenvliesontsteking.

Het is niet zonder meer duidelijk wie er binnen de gecompliceerde Iraanse machtsstructuren over de gevangenissen gaat. Irans Revolutionaire Garde probeert met keihard optreden sinds de verkiezingen de rust terug te brengen in Teheran. De vrijwillige Baseeji-militie, die onder hun commando valt, werkt daar ook aan mee.

Verschillende bekende dissidenten worden nog vastgehouden. Daarnaast zitten er ook actrices, kunstenaars en journalisten zoals Maziar Bahari, correspondent voor Newsweek , nog vast. Volgens Mehdi Karoubi, een voormalig presidentskandidaat, worden veel arrestanten op geheime locaties vastgehouden. „In moskeeën, overheidsgebouwen en in privéwoningen”, liet hij in een verklaring weten.

Achtergronden, reportages op nrc.nl/iran

    • Thomas Erdbrink