Opeens is abortus weer iets verdachts

Het is maar een klein zinnetje in het regeerakkoord over de overtijdbehandeling.

En wat blijkt? De abortuspil wordt moeilijker verkrijgbaar. Vrouwen betalen de rekening.

Opeens is abortus weer iets verdachts. Illustratie Cyprian Koscielniak Koscielniak, Cyprian

En weer is abortus het onderwerp geworden van een benepen politiek steekspel. Dat hadden we toch allang achter de rug?

Bijna dertig jaar geleden is in Nederland de abortuskwestie naar behoren geregeld. Bijna 25 jaar is de Wet afbreking zwangerschap (Waz) in werking. Maar de toetreding van de ChristenUnie tot het kabinet moest en zou gepaard gaan met het brengen van een offer op het altaar van het religieuze fundamentalisme dat het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen afwijst.

In het regeerakkoord was een omineus zinnetje opgenomen over de abortuspil. „De overtijdbehandeling komt onder de Waz te vallen.” De Wet afbreking zwangerschap stelt diverse zorgvuldigheidseisen, onder meer dat abortus alleen mag plaatshebben in een speciale kliniek met een vergunning of in een ziekenhuis. Maar deze eisen golden niet voor de morningafterpil, het spiraaltje en evenmin voor de medicamenteuze overtijdbehandeling met mifegyne, de ‘abortuspil’, die de ingrijpender curettage overbodig maakt.

Het is geldend recht dat de overtijdbehandeling tot 16 dagen na het uitblijven van de menstruatie niet onder de abortuswet valt. In 1995 bevestigde de Hoge Raad dat „een overtijdbehandeling niet als een afbreking van de zwangerschap in de zin van de Waz kan worden aangemerkt”.

Er is dus geen speciale vergunning nodig, huisartsen zouden hem kunnen voorschrijven. Women on Waves, de actiegroep die met de abortusboot vrouwen wil helpen in landen waar abortus verboden is, had voor alle zekerheid aan de toenmalige minister van Volksgezondheid Els Borst (D66) gevraagd of de abortuspil zonder Waz-vergunning mocht worden verstrekt, wat de minister schriftelijk bevestigde.

Wat deed dan dat rare zinnetje in het regeerakkoord? Wat wilde de christenheid nu weer ondernemen om de overtijdbehandeling te saboteren, uiteraard met de Bijbel in de hand? Feministen waren er al meteen niet gerust op. Ik vroeg het aan de kersverse PvdA- staatssecretaris Jet Bussemaker. Zij verzekerde mij, in een interview dat op 10 maart in NRC Handelsblad stond, met de hand op het hart: „Het onder de abortuswet brengen van de overtijdbehandeling heeft voor de praktijk nauwelijks of geen gevolgen.”

Nauwelijks gevolgen? Gisteren stond het in nrc.next: de Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft het Openbaar Ministerie gevraagd om Women on Waves, dat in internationale wateren onder Nederlands recht opereert, strafrechtelijk te vervolgen wegens het verstrekken van de abortuspil voor de kust van Spanje. Eerder al had de organisatie zich genoopt gezien alle voor dit jaar geplande reizen met de abortusboot af te gelasten.

Is de Wet afbreking zwangerschap dan veranderd? Nee, de staatssecretaris heeft in mei stilletjes per ministerieel besluit doen weten dat de overtijdbehandeling onder de Waz valt, dit in flagrante strijd met de wetsuitleg van haar voorgangster Borst en de Hoge Raad. Waarschijnlijk is dit besluit een compromis in het kabinet. In dat geval heeft de PvdA deze inperkende uitleg van de abortuswet ingeruild tegen een eis van de ChristenUnie de wet zelf te veranderen

Hoe dan ook, de staatssecretaris kan niet langer volhouden dat er in de praktijk nauwelijks iets verandert. De abortuspil wordt moeilijker bereikbaar voor vrouwen en meisjes die over tijd zijn. „Het nieuwe ministeriële besluit snijdt de weg naar een grotere rol voor de huisarts af”, betoogde de directeur van Women on Waves, Rebecca Gomperts, afgelopen zaterdag in een interview in NRC Weekblad.

Samen met gynaecoloog Gunilla Kleiverda en advocaat Els Swaab had Gomperts al in het Nederlands Juristenblad van 12 juni aangetoond dat de abortuswet niet van toepassing is op de overtijdbehandeling en dat het medicamenteus afbreken door huisartsen van een zwangerschap die niet verder gevorderd is dan 16 dagen over tijd, niet strafbaar is. „Huisartsen dienen dan ook zo spoedig mogelijk de beschikking te krijgen over de abortuspil mifegyne. Het is ontoelaatbaar dat deze anno 2009 alleen aan abortusklinieken en ziekenhuizen met een Waz-vergunning verstrekt worden, en dat huisartsen deze pil nog niet kunnen voorschrijven.”

Ontoelaatbaar én onbegrijpelijk. In andere ontwikkelde, beschaafde landen is het verstrekken van de abortuspil door huisartsen volkomen normaal en geaccepteerd. In de EU zijn het alleen landen als Ierland en Polen, met op dit punt door het Vaticaan gedicteerde wetgeving, die Nederland in achterlijkheid overtreffen. Het is hartverscheurend dat tienermeisjes in angst voor zwangerschap op een ingrijpende en voor hun omgeving nauwelijks geheim te houden curettage zijn aangewezen, alleen maar omdat de gelovige mannenbroeders zo nodig hun politieke geurmerk moeten afgeven.

Op de dag dat Bussemaker staatssecretaris werd, zei zij dat het recht op abortus en euthanasie bij haar in veilige handen is. Toen ik haar vroeg hoe zij dit kon rijmen met het regeerakkoord, was het antwoord: „De PvdA heeft een partijcongres gehad waar dit thema nadrukkelijk naar voren is gekomen. Daar hebben de bewindspersonen de opdracht meegekregen de vrijzinnige moraal te verdedigen als het gaat om het homohuwelijk, abortus en euthanasie.”

Ik twijfel niet aan haar oprechtheid. Maar nu hoor ik de PvdA-fractie in de Tweede Kamer beweren dat de nieuwe uitleg van de abortuswet ten nadele van de overtijdbehandeling niets verandert aan de praktijk. Dat is een fictie. De uitleg dat de abortuspil alleen in klinieken en ziekenhuizen met een vergunning verstrekt mag worden, is meer dan een symbolische tegemoetkoming aan het gejengel van de ChristenUnie.

Het leidt al direct tot een verzoek van de inspectie om strafvervolging van Women on Waves. Het snijdt de mogelijkheid af dat huisartsen de pil voorschrijven. Het is opnieuw een vorm van criminalisering van medisch handelen. Het dupeert vrouwen in nood en is het tegendeel van een bijdrage aan het recht op zelfbeschikking van vrouwen.

Elsbeth Etty is columnist en recensent van NRC Handelsblad