Krimp in de bouw betekent einde steenfabriek

Bij elke crisis in de bouw verdwijnt er een handvol steenfabrieken. 3 van de 22 Nederlandse filialen van bouwmaterialenconcern Wienerberger gaan dicht, waaronder De Roodvoet.

De Roodvoet in het Gelderse Rijswijk is een van de drie Nederlandse steenfabrieken van het Oostenrijkse Wienerberger die dichtgaan. De productie is al stilgelegd, op dit moment worden de laatste voorraden weggewerkt. Foto’s NRC Handelsblad, Leo van Velzen Bij elke crisis in de bouw verdwijnt er een handvol steenfabrieken. 3 van de 22 Nederlandse filialen van bouwmaterialenconcern Wienerberger gaan dicht, waaronder De Roodvoet. Rijswijk, Gelderland. 13-07-09. Interieur van gesloten baksteenfabriek Roodvoet. Vuurtunnel. Foto Leo van Velzen NrcHb. Velzen, Leo van

De schoorsteen van De Roodvoet is al van ver zichtbaar, tussen de appelboomgaarden langs de Nederrijn. Maar hij rookt al maanden niet meer. Ook bij de Betuwse baksteenfabriek heeft de crisis toegeslagen. Na 126 jaar bijna onafgebroken draaien, heeft het Oostenrijkse moederbedrijf Wienerberger de stekker eruit getrokken. Alleen Koen Wulterkens (64) rijdt nog buiten met de heftruck rond, om de laatste bergen baksteen verkoopklaar te maken. „We zijn steenrijk hier”, grapt hij.

Wulterkens komt uit een lange traditie van steenbakkers. Zijn overgrootvader was al kleisteker en baksteenbakker, ergens in het rivierenland. Hij is een van de elf werknemers die nog op het terrein van De Roodvoet wonen.

De sluiting van Wienerberger Roodvoet in het Gelderse Rijswijk is een direct gevolg van de crisis in de bouw. Het Oostenrijkse moederbedrijf, dat in 2008 wereldwijd 2,4 miljard euro omzette, wordt hard geraakt door het inzakken van de bouw. Op het hoofdkantoor in Wenen verwachten ze dat de vraag naar bakstenen en dakpannen dit jaar met een kwart terugloopt. Het concern besloot daarom onlangs 27 van haar kleinere, oudere steenfabrieken wereldwijd tijdelijk of permanent stop te zetten.

In Nederland gingen steenfabriek Daams in Spijk (bij Gorinchem), Timmermans in het Utrechtse Elst en De Roodvoet in het Betuwse Rijswijk voorgoed dicht. Na de sluiting van deze drie fabrieken heeft Wienerberger in Nederland nog 19 productielocaties over, met bij elkaar bijna 1.000 werknemers. Wereldwijd telt Wienerberger 15.000 werknemers.

Marketingdirecteur Geert Segers van Wienerberger in Nederland wil geen cijfers geven over de financiële situatie van De Roodvoet of de andere Nederlandse steenfabrieken, maar laat wel weten dat De Roodvoet de afgelopen jaren verlies leed. De fabriek had al langer veel last van een sterk gedaalde export en nu slinkt ook de binnenlandse markt.

Toen Wulterkens in 1968 op 23-jarige leeftijd begon, bakte de fabriek 6 miljoen stenen per jaar. De laatste jaren produceerde De Roodvoet 35 miljoen bakstenen per jaar. Dat is voor een steenfabriek relatief weinig, maar de fabriek was gespecialiseerd in nicheproducten, zoals bakstenen voor woningrenovaties. Ze exporteerde ongeveer de helft van haar bakstenen naar Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. De grote afhankelijkheid van de export heeft de Roodvoet de das omgedaan. De Duitse nieuwbouwmarkt kwakkelde al jaren, door overproductie in de jaren negentig. Toen de Britse nieuwbouwmarkt eind 2008 ook nog in elkaar klapte, viel de vraag naar de producten van De Roodvoet grotendeels weg.

Een rondgang door het bedrijf laat zien hoe abrupt het einde is gekomen. De machines uit de jaren zeventig zijn onlangs nog uitgerust met nieuwe sturingsapparatuur. Rond de tunneloven, waar de stenen in gebakken werden, staan vele vierkante meters aan hagelnieuwe apparatuur. In 2007 investeerde moederbedrijf Wienerberger nog 1,8 miljoen euro in de fabriek, waar tot voor kort 19 mensen werkten.

Wienerberger heeft bij De Roodvoet en de andere steenfabrieken van het bedrijf geen gebruik gemaakt van de deeltijd-WW, maar direct gekozen voor fabriekssluitingen. Een deel van het personeel is herplaatst. Segers sluit niet uit dat nieuwe maatregelen nodig zijn als de bouwproductie na de zomer verder inzakt. „De rek is eruit, wat herplaatsing van personeel betreft. Als er nog meer sluitingen volgen, komen er mensen thuis te zitten.”

Tot nu toe zijn er vrijwel geen gedwongen ontslagen gevallen, zegt Segers. „De Polen en de uitzendkrachten zijn naar huis, maar van de 90 werknemers van onze drie gesloten fabrieken hebben we er 76 kunnen herplaatsen.”

Volgens Bert Jan Koekoek, directeur Noordwest-Europa van Wienerberger, waren de fabriekssluitingen onvermijdelijk. „Wienerberger heeft al jaren het beleid om grootschaliger en efficiënter te werken. Sommige locaties zijn op termijn niet geschikt voor uitbreiding en zullen moeten sluiten. De crisis heeft dat proces versneld.”

Het verdwijnen van 27 veelal eeuwenoude bedrijfjes in zijn deel van Europa laat Koekoek niet koud. „Het doet mij, als manager in de keramische industrie, pijn om te zien dat bedrijfjes met specifieke kennis zoals De Roodvoet verloren gaan, maar aan de andere kant is dit al decennia gaande. In de jaren vijftig waren er honderden baksteenbakkers in Nederland, nu zijn dat er minder dan veertig, ik verwacht dat die daling pas stopt als er een stuk of twintig fabrieken over zijn.”

De productie van De Roodvoet wordt zo veel mogelijk overgeheveld naar het Belgische Beerse, waar een fabriek met drie ovens een capaciteit van 210 miljoen stenen per jaar heeft. Een van de drie ovens in Beerse wordt nu volledig ingezet om voor de Nederlandse markt te produceren.

Wat er met de gebouwen en de grond van De Roodvoet gaat gebeuren is nog niet duidelijk. Maar de oud-werknemers die op het terrein wonen, hoeven zich geen zorgen te maken. Koekoek: „In Nederland geldt huurbescherming, dat zal aan de basis van de verkooponderhandelingen liggen.”

Koekoek verwacht niet dat er door de voortschrijdende crisis op korte termijn nog meer gedwongen sluitingen zullen volgen: „Wij hebben als eerste in deze markt actie ondernomen, en voldoende gesneden om onze activiteiten tot 2010 te waarborgen.”