Golfbeweging

In de avond van 31 maart 1901 ging de Amsterdamse gynaecoloog Hector Treub (1856-1920) op patiëntenbezoek bij een zwangere vrouw. Niks bijzonders, ware het niet dat Treub een lijk aantrof. Althans, een bijna-lijk: „Ik vond de patiënte, eene katholieke vrouw van 40 jaar, vrij wel stervende, haar aangezicht en extremiteiten waren koud en het bewustzijn nauwelijks meer aanwezig.” Het was niet meer mogelijk iets aan haar toestand te doen. Wat was er gebeurd? Omdat de vrouw leed aan overmatig zwangerschapsbraken, had haar huisarts erop aangedrongen om abortus te laten plegen. Maar op aandringen van haar pastoor had de vrouw geweigerd; de kerk verbood namelijk opoffering van het leven van een ongedoopte vrucht, ook al zouden moeder en kind beiden sterven.

Treub kon het verhaal niet geloven. Abortus was weliswaar strafbaar, maar als uiterste middel was het in de negentiende eeuw doorgaans geoorloofd. Hij trok in de publiciteit ten strijde: „Eenigerlei kerkelijk voorschrift mag den godsdienst toch niet doen ontwaren in een Molochdienst, die menschenoffers vraagt?” Maar het antwoord van de confessionele tegenstanders was vastberaden: „Het doel heiligt de middelen NIET.”

De door Treub ingezette discussie had een averechts effect. Volgens de machtige anti-revolutionaire voorman Abraham Kuyper behoorden anticonceptie en abortus tot ‘demonische invloeden die op ons volksleven inwerken’. In 1911 stelde de rooms-katholieke minister Regout uiteindelijk een ‘zedelijkheidswet’ in. Voortaan stond op abortus een gevangenisstraf van drie jaar en zouden aborteurs actief worden vervolgd.

Nederland deed nog maar weinig onder voor conservatieve buurlanden. Pas meer dan een halve eeuw later veranderde dat weer, toen onder invloed van Dolle Mina’s (‘Baas in eigen buik!’) een progressieve reuzensprong werd gemaakt – opeens was Nederland voorloper in de abortuswereld. Geheel in Treubs lijn liet de organisatie Women on Waves een abortusboot varen, om vrouwen in het buitenland te helpen hun ongewenste zwangerschap te beëindigen.

Maar alweer zijn de tijden veranderd. De abortusboot vaart dit jaar niet uit. De directeur van Women on Waves vindt de weerstand tegen abortus onder het christelijk geïnspireerde kabinet-Balkenende zozeer gegroeid, dat actievoeren te riskant is geworden. De Inspectie voor de Gezondheidszorg wil de organisatie zelfs laten vervolgen. Zo blijft het abortusdilemma doorgolven.

Jaap Cohen