Een avond bol van psychoanalyse

Aanvankelijk denk je: wel een beetje flauw, een tv-programma baseren op een vraag die in familieverband liever niet gesteld wordt. Dochter aan moeder: zou je het erg vinden als ik in het buitenland ga wonen? Bejaarde moeder tot zoon: wat doe je na mijn dood eigenlijk met al die sculpturen die ik gemaakt heb?

Maar filmmaker Frans Bromet slaagt er – in de serie In de familie die gisteren bij de RVU haar première beleefde – in om aan de hand van het antwoorden op vragen binnen een kwartiertje een heel psychogram van een familie neer te zetten.

De vraag over het vertrek naar het buitenland onthult dat emigratie in deze familie al drie generaties een heet hangijzer is, met ouders die zich elke generatie weer verraden voelen, en een ander kind dat misschien ook wel had willen emigreren, maar zich geroepen voelt in de buurt van moeder te blijven, omdat het anders zo zielig is. Een repeterend trauma legt Bromet bloot – een sterk staaltje.

Minder tragisch, en veel meer om te lachen was overigens de tweede casus, waarin de zoon belooft om de beeldhouwwerken na haar dood in een apart museum onder te brengen – in de buurt van het Van Gogh, en als dat moeilijk is misschien in het MoMA in New York. Is dat niet wat onwaarschijnlijk, gezien de amateurstatus van de beeldhouwster, probeert Bromet nog. Maar moeder en zoon laten zich van hun vrolijke illusie niet afbrengen. Zo moet het zijn – de kracht van de illusie.

De RVU had gisteren nog een tweede, eveneens op psychologie gebaseerde première, de serie Kijken in de ziel van Coen Verbraak, over het werk van psychiaters. Het duurde wel een half uur voordat de eerste technische term viel (overdrachtsneurose). Tot die tijd viel – teken des tijds – de aandacht wel erg op het nuttig, therapeutisch aspect van psychoanalyse, terwijl de titel anders deed vermoeden.

Maar knap gemaakt is het zeker: er zijn wel tien (als ik de tel niet heb verloren) vraaggesprekken met psychiaters door elkaar heen gemonteerd. En onderlinge meningsverschillen in de beroepsgroep kwamen eveneens aan de orde – wel of niet uitspraken doen in het openbaar over de zielstoestand van personen die je niet in behandeling hebt, hoe om te gaan met verliefdheid die kan ontstaan (dat was de overdrachtsneurose). Is ‘ziel’ trouwens niet een beetje ouderwetse term om een hedendaagse serie over psychiatrie aan op te hangen?

Het was een uitstekend idee om, bij gelegenheid van het overlijden van Michaël Zeeman, diens vraaggesprek met Philip Roth te herhalen. Jammer dat het eerste kwartier in het verkeerde beeldformaat werd weergegeven.

    • Raymond van den Boogaard