And that's the way it is

Op YouTube is een filmpje te zien, een fragment uit het televisienieuws van 27 februari 1968, waarop Walter Cronkite verklaart dat de oorlog in Vietnam niet te winnen valt. „We kunnen nog 100.000 man sturen, nog veel meer”, zegt hij, „maar bij iedere escalatie komt de wereld dichter bij een ramp van kosmische afmetingen.” Een tekst van apocalyptisch kaliber, hij trekt er geen onheilspellend gezicht bij, je zou nu zelfs zeggen dat hij licht ironisch kijkt, maar dat deed hij altijd.

Er waren toen meer dan een half miljoen Amerikaanse soldaten in Vietnam. Cronkite was de eerste die de moed had voor een nationaal publiek te zeggen dat deze oorlog een fiasco was. En hij werd door een meerderheid geloofd. De mening van Cronkite werd publieke opinie. Vijf jaar later werd in Parijs het vredesakkoord tussen Noord-Vietnam en Amerika getekend.

Wat zou er gebeurd zijn als hij, goed geïnformeerd, niet de moed zou hebben gehad zijn overtuiging te uiten? Als hij zijn mening voor zich had gehouden? Dan was het op dezelfde manier afgelopen, maar misschien had het langer geduurd.

De carrière van Walter Cronkite toont de invloed van de onafhankelijke journalistiek op de openbare mening. Van 1962 tot 1981 is hij de anchorman van CBS News geweest. Bij grote historische gebeurtenissen was hij degene die het publiek het best op de hoogte hield, waarbij hij soms ook, beheerst, van zijn persoonlijke betrokkenheid blijk gaf. Zoals bij de moord op John F. Kennedy, op 22 november 1963, toen hij vergeefs probeerde te verbergen hoe diep hij was aangegrepen; en bij de eerste maanlanding, 20 juli 1969, toen hij een ogenblik sprakeloos was en zich daarna een „oh boy” liet ontvallen. In historisch perspectief lijken het kleinigheden, maar Walter Cronkite maakt deel uit van de Amerikaanse geschiedenis, van een tijdvak dat aan het einde van de vorige eeuw geleidelijk is afgesloten.

Een anchorman, iemand die iedere dag een lange nieuwsuitzending leidt, hebben we in Hilversum nooit gehad. In Amerika is hij de voorzitter van het nieuws, hij geeft correspondenten en deskundigen het woord, hij voegt er het zijne aan toe, hij probeert al doende het complete beeld te geven. Zo zag het eruit in de tijd van Cronkite en zo lijkt het nog te zijn. De grote Amerikaanse zenders, CBS, NBC, Fox News, ABC en CNN komen iedere dag met een nieuwsshow. Bij Fox moet je op je hoede zijn voor de neoconservatieve propaganda. De andere hebben geen slecht verborgen politieke boodschap, maar wel zijn ze anders dan in de tijd van Cronkite.

Het nieuws is beslopen door het infotainment, het moet behalve feitelijk ook licht verteerbaar en onderhoudend zijn. Dat proces is al een halve eeuw gaande, heeft in Amerika tot veel vruchteloze kritiek geleid. In 1962 is The Image van Daniel J. Boorstin verschenen. Daarna tientallen malen herdrukt, terwijl het nieuws steeds entertainender werd. In 1999 kwam Neal Gabler met zijn Life: the Movie. How Entertaiment Conquered Reality. In grote trekken dezelfde boodschap met hetzelfde resultaat: nul.

Na het infotainment, waardoor – hoe zullen we het zeggen – het nieuws zoveel mogelijk naar de smaak van de consument wordt gebakken, kwam tegen het einde van de vorige eeuw de electronic highway tot ontwikkeling; nu uitgegroeid tot een internationale wereldcultuur. In het begin werd door idealisten van de vrije digitale communicatie de vervulling van de werelddemocratie verwacht: eindelijk de onbelemmerde informatie en de totaal vrije meningsuiting. Maar zoals het met iedere uitvinding gaat: gaandeweg merk je dat ook degenen die niet vervuld zijn van de beste bedoelingen er dankbaar gebruik van maken. Ik zal de zegeningen en de nadelen niet opnoemen. Zonder internet is het dagelijks leven niet meer voorstelbaar.

Hier gaat het om de vraag of de kwaliteit van de nieuwsvoorziening en wat daarbij hoort, de analyse en de opinie erop vooruit zijn gegaan. In sommige opzichten. Wikipedia en YouTube zou ik niet willen missen. Er zijn internetkranten, nu.nl en de website van CNN die ik iedere dag raadpleeg. En dan is daar een rubriek aan toegevoegd die ik gemakkelijk zou kunnen missen, maar die ik toch af en toe lees omdat ik mijn nieuwsgierigheid niet kan bedwingen. Daar worden de lezers uitgenodigd hun reacties te geven. NuJIJ. Dat gaat anoniem. Het grootste deel bestaat uit gekanker en onderling gekift met hier en daar een poging om leuk uit de hoek te komen, en soms staat er ‘Verwijderd door de redactie’. Naar die reacties ben ik eigenlijk het nieuwsgierigst.

Een van de gevolgen van internet is dat daardoor de stem des volks zich voor het eerst onbelemmerd kan laten horen. En om het vriendelijk te zeggen: dat valt niet altijd mee. De gedrukte pers en televisiestations sturen verslaggevers naar de gevaarlijkste gebieden, journalisten en medewerkers die door jarenlange ervaring er verstand van hebben, schrijven hun analyse en geven hun mening. Zo ging het in de dagen van Walter Cronkite. Hij eindigde zijn uitzending ’s avonds om zeven uur met: And that’s the way it is. Zo’n slotzin is onmogelijk geworden. Je moet er niet aan denken wat voor stormen van woede en leukheid daarop nu zouden volgen. Op 17 juli is Walter Cronkite gestorven. Hij is 92 jaar geworden.

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/hofland (Reacties worden openbaar na beoordeling door de redactie.)

    • H.J.A. Hofland