'Skipgate' toont dat racisme door politie in de VS gevoelig thema blijft

Obama sprak vorige week voor zijn beurt door de arrestatie van de zwarte hoogleraar Gates ‘stom’ te noemen. Maar veel zwarten in de VS begrijpen hem wel.

Irwin Reese (57) is heel beschaafd, verlegen bijna. Hij is tenor bij de Metropolitan Opera in New York, maar als hij praat is het zachtjes en weloverwogen. Niet iemand die een taxichauffeur liever niet in zijn wagen laat stappen, zou je denken. Maar ook Reese wordt wel eens geweigerd, vanwege z’n huidskleur.

Op het vliegveld moeten ze hem ook vaak hebben. Dan wordt zijn hele koffer overhoopgehaald, vertelt zijn (blanke) partner Sandy, wanneer Irwin tijdens het gesprek even de keuken inloopt. Sandy maakt het van dichtbij mee. De twee mannen zijn al ruim twintig jaar samen, maar keer op keer wordt Irwin uit de rij wachtenden gehaald als ze weer eens terugkomen van een reis. „Discriminatie”, zegt hij zachtjes.

Het verhaal van Irwin Reese staat niet op zichzelf in de VS. En het is de reden dat de Amerikaanse president Obama afgelopen week sprak van „een lange geschiedenis in dit land van zwarte Amerikanen en latino’s die disproportioneel vaak aangehouden worden”. Het was een deel van zijn antwoord op een vraag over de arrestatie van de Harvard-hoogleraar Henry Louis Gates Jr (bijnaam: Skip).

Gates kwam terug van vakantie, kreeg de voordeur van zijn huis niet open en forceerde die. Een buurtbewoner herkende hem niet en belde de politie: een inbraak leek het. Volgens Obama had de politie „dom” gehandeld door hem aan te houden.

Resultaat? Obama’s persconferentie op primetime had vooral om de hervorming van de gezondheidszorg moeten gaan, maar ging in de nasleep vooral over Gates.

De feiten rond de arrestatie bleken anders te liggen. Al snel krabbelde Obama een beetje terug, en gaf toe er medeverantwoordelijk te zijn voor dat het incident werd uitvergroot. Donderdag komen Gates en de agent in kwestie in het Witte Huis een biertje drinken.

Biertje of niet, ‘Skipgate’ was geen incident. Gates, andere zwarten en, in mindere mate, latino’s in Amerika ervaren regelmatig politiediscriminatie. Uit onderzoek van The New York Times en de tv-zender CBS blijkt dat 66 procent van de zwarte mannen het gevoel heeft wel eens vanwege zijn huidskleur te worden aangehouden. Daarom werd het voorval in de media ook zo breed uitgemeten.

Ook na de verkiezing van de eerste zwarte president blijft ras in de VS van tijd tot tijd opduiken als nationaal thema. Als onderdeel van een veel groter verhaal: Amerika’s moeilijke geschiedenis met slavernij en discriminatie.

Stanley Fish, een vriend van Gates, schreef deze week dat z’n vriend twintig jaar geleden, toen al een zeer talentvol academicus, een groot huis liet renoveren in de universiteitsstad Durham, waar hij les ging geven aan de Duke universiteit. Maar werklui op de bouwplaats zagen hem aan voor een hulpje en vroegen waar de eigenaar was.

Lorie Fridell is hoogleraar criminologie aan de universiteit South Florida. Ze geeft advies en training aan de politie over racial profiling, de rol van huidskleur in politiewerk. „Er zijn racistische agenten, natuurlijk, maar het is uitzonderlijk.” Volgens Fridell is uit onderzoek gebleken dat racial profiling meestal te maken heeft met onbewuste vooroordelen; de agent in kwestie is niet bewust racistisch, maar onbewust wordt een zwarte man in een witte buurt wel snel voor een crimineel aangezien. Het maakt het verschijnsel alleen maar moeilijker op te lossen.

Operazanger Irwin Reese ervaart regelmatig dat blanken worden voorgetrokken. Een paar jaar geleden, na weer een voorstelling op Broadway, probeerde Reese een taxi aan te houden. Hij zag er een naderen die z’n knipperlicht aandeed en naar het trottoir reed. Toen hij een blank stel aan de overkant van de straat zag, deed de chauffeur het knipperlicht uit, gooide het stuur om en wilde naar de andere kant van de straat rijden.

Reese bedacht zich geen moment en sprong voor de taxi, vertelt hij. „Ik zeg: ‘Ik sta hier nu al heel lang te wachten, je gaat me nu niet hier laten staan’. Ik had het niet eens over huidskleur, maar de chauffeur was verontwaardigd dat ik ook maar de suggestie durfde te wekken dat racisme een rol speelde.”

Reese verheft z’n stem, maar kan luchtig over het voorval praten. Het houdt hem niet bezig. „Het leven is gewoon te kort om je over dit soort dingen druk te maken”, zegt hij. Toch is ook hij blij dat Obama er wat van heeft gezegd. En de volgende keer dat hij geweigerd wordt? „Ik spring weer voor de taxi.”

Video van Obama’s reactie via het weblog nrc.nl/obama