Veel zendtijd voor Zelaya, nog geen terugkeer

Nieuwsanalyse

De verdreven president Zelaya was dit weekeinde twee keer kort terug in Honduras, maar kwam niet veel dichter bij zijn doel.

De verdreven Hondurese president Manuel Zelaya ondernam vrijdag en zaterdag twee pogingen om via Nicaragua terug te keren naar Honduras.

In eerste instantie leverde dit de eind juni door het leger het land uitgezette linkse leider veel media-aandacht op. Westerse nieuwszenders deden rechtstreeks verslag van de gebeurtenissen rond grensovergang Las Manos. Hoe Zelaya, druk bellend, rondhing bij de grenslijn en hoe zijn aanhang slaags raakte met de ordetroepen.

Zulke aandacht is cruciaal voor Zelaya, die er alles aan gelegen is zijn zaak – vier weken na de coup tegen hem – op de internationale agenda te houden. Maar gisteren hadden veel media besloten dat het nieuws er alweer van af was. Alleen Telesur – het door Venezuela opgezette linkse, Latijns-Amerikaanse alternatief voor CNN – doet nog live verslag hoe Zelaya kamp op slaat aan de grens.

Zijn internationale positie verstevigde Zelaya ook niet. Zijn acties kwamen hem op stevige kritiek te staan van de Verenigde Staten. Die steunen het nieuwe bewind in Honduras niet, maar vinden wel dat er politieke oplossing gevonden moet worden. Washington dringt er bij beide partijen op aan de internationaal gesteunde dialoog onder leiding van de Costaricaanse president Arias te hervatten. Minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton noemde Zelaya’s acties „roekeloos”. Bemiddelaar Arias stelde dat ze „niet bijdragen aan de verzoening”.

Zelaya reageerde fel op de Amerikaanse afkeuring. Hij zei te vrezen dat de VS hun steun aan hem langzaam laten verwateren. Hij verweet Clinton onder meer dat ze de term ‘coup’ niet meer gebruikt. In november staan er algemene verkiezingen gepland in Honduras. De regio zegt dat als deze stembusgang onder het huidige bewind plaatsheeft, ze de winnaar niet zal erkennen. Maar de VS hebben zich hier niet expliciet over uitgesproken.

Het is munitie voor de meest radicaal-linkse leiders in de regio, die de VS al langer van een dubbelhartige houding beschuldigen. Zo schreef ex-president Fidel Castro van Cuba vorige week in column dat de door de VS geïnitieerde dialoog van Arias alleen bedoeld is als „vertragingtactiek”. Ook president Hugo Chávez van Venezuela vindt de Amerikanen „hypocriet” en roept hen op veel strengere sancties te treffen.

Mogelijke maatregelen zijn het terugroepen van de Amerikaanse ambassadeur; het stilleggen van de handel (zeker 70 procent van de Hondurese export gaat naar de VS); het blokkeren van de geldzendingen van Hondurese immigranten in de VS (vele miljarden dollars per jaar); of het verbreken van alle militaire banden met het Hondurese leger. Het Pentagon zegde direct na de coup alle gezamenlijke legeroefeningen af, maar de VS hebben nog steeds een grote basis in het land en zeker 600 Hondurese militairen genieten momenteel een opleiding in de VS.

Deze militaire banden lijken de Amerikanen nu ook een extra onderhandelingsinstrument te bieden. Zaterdag liet het Hondurese leger een communiqué uitgaan waarin het zich schaarde achter „onderhandelingen in het kader van het San José-akkoord”. Dit door bemiddelaar Arias voorgestelde zevenpuntenplan voorziet onder meer in een terugkeer van Zelaya – als president maar met minder macht – en een amnestie voor alle misdaden in de dagen rond de coup. Het legercommuniqué, zo berichtte The New York Times, zou zijn opgesteld door officieren uit het middenkader van het Hondurese leger die voor overleg in Washington waren.

Het is voor het eerst dat een factie binnen het nieuwe bewind een terugkeer van Zelaya niet categorisch uitsluit. De verdreven leider reageerde dan ook verheugd op de „verdeeldheid tussen de civiele en militaire autoriteiten”.

Maar de vraag blijft Zelaya echt ooit zal terugkeren. Interim-leider Michelleti schreef gisteren in een opiniestuk in The Wall Street Journal nog dat hij Zelaya’s terugkeer en amnestie niet accepteert. „Wij vertrouwen er niet op dat Zelaya de wet respecteert en daarom is onze positie dat hij moet terechtstaan.”

    • Merijn de Waal