Eindhovenkrijgt een tweede hart

Geen supermarkt, maar foodcourts. Geen etages, maar lofts. En naar de film in de voormalige Machinekamer.

‘Strijp S’ moet Eindhoven grootstedelijke allure geven.

Eindhoven krijgt een tweede stadshart. Illustratie Marike Knaapen Knaapen, Marike

Je ziet zand. Veel zand. Dikke kabels steken uit de grond. Op de hekken hangen bordjes met namen als ‘SWA’, ‘SBX’ en ‘SEU’ – afkortingen voor ingewijden. Eromheen staan fabriekspanden uit een industrieel verleden, sommige bruin, de meeste wit. Op een gebouw prijkt het oude Philipslogo. Een pand verderop is al half gesloopt.

Maar dat is niet wat Ton van Gool ziet.

Als projectleider Cultuur van Strijp S ziet hij de toekomst. „Straks als alles klaar is, projecteren we lichtbundels naar de hemel zodat er een verlichte wolk boven Strijp S hangt”, schetst Van Gool in zijn kantoor op de achtste verdieping van het SWA-gebouw, de voormalige glasfabriek. „Dan kan iedereen vanuit de wijde omtrek zien waar het tweede stadshart van Eindhoven ligt.”

Het voormalige Philipsterrein Strijp S bij station Eindhoven-Beukenlaan wordt omgebouwd tot ‘creatieve stad’, een ‘woon-, werk- en ontmoetingsplek’. Het is een prestigieus project dat een ‘centrum naast een centrum’ moet opleveren. Het terrein van 27 hectare is een voorbeeld van ‘inbreiding’: door het dichtgroeien van stadscentra en het vrijkomen van oude fabriekspanden krijgen deze een nieuwe woon- of culturele bestemming. Denk aan de aardewerkfabriek Sphinx in Maastricht en de Amsterdamse Westergasfabriek. Strijp S is net zoiets. Maar dan groter.

Was Strijp S jarenlang omheind gebied waar alleen Philipsmedewerkers binnenkwamen, over vijftien jaar moet de wijk, vernoemd naar het voormalige dorp Strijp, een culturele magneet zijn. Om uit eten te gaan, of te winkelen in een van de tientallen designwinkels in het Veemgebouw. Of om een film te kijken in de Machinekamer. Op deze locatie waar perslucht en elektriciteit werden opgewekt, komt waarschijnlijk het film- en theatercentrum Plaza Futura.

„Strijp moet Eindhoven de grootstedelijkheid geven die tot nu toe ontbreekt, zonder dat we de binnenstad willen leegtrekken”, vertelt projectleider Cultuur Van Gool. „We willen op elk gebied innovatief te zijn. Dus geen gewone supermarkt, maar foodcourts met eten uit de hele wereld. Ook de energievoorziening, de kunst in openbare ruimte en de woningbouw pakken we innovatief aan. Zo leveren de woningcorporaties lofts en cascowoningen die de kopers zelf kunnen aanvullen. Het wordt zeker geen standaard vinexwijk.”

Dat is de toekomst. Maar Strijp S moet ook nu al ‘bewoond’ worden, stelt Thijs van Dieren van Park Strijp Beheer, de toezichthouder op de gebiedsontwikkeling. „Het gaat om de perceptie. Het Philipsterrein is altijd gezien als de verboden stad. Je kon er alleen binnen met de juiste badge. Nu wil je dat er wordt geleefd. Het is dus goed dat er ondernemers zitten, dat er horeca is en bijvoorbeeld een boulderklimhal en skatepark. Over een jaar of twee breken we de hekken af en komt er een busbaan door het terrein, zodat we echt aansluiting met de stad krijgen.”

Tot die tijd is het vooral pionieren voor de ondernemers die er nu zitten, weet ontwerpster Kiki van Eijk. Samen met haar partner Joost van Bleiswijk huurt ze sinds dit jaar een groot atelier in de Hoge Rug, het gebouw waar onder andere radio en televisietoestellen werden geassembleerd. De huur per vierkante meter is laag, en er gaat weleens iets mis. Kiki van Eijk: „Laatst waren de kabels kapot getrokken en hadden we twee maanden geen telefoon of internet. Het is nu nog lekker rustig wat bouwactiviteiten betreft, maar we moeten maar afwachten hoe dit straks is.”

Van Eijk en Van Bleiswijk hebben een huurcontract voor vijf jaar. De gemeente wilde hen als getalenteerde ontwerpers graag in Eindhoven houden. De stad van de Design Academy wil niet dat oud-studenten naar steden als Rotterdam of Berlijn wegtrekken, en probeert goede en grote werkruimten aan te bieden. Eindhoven wil graag ‘home grown’ cultuur, zoals Van Gool het noemt. Meubelontwerper Piet Hein Eek bijvoorbeeld trekt binnenkort naar Strijp R, het aanpalende industrieterrein dat later wordt herontwikkeld.

Wel moet de gemeente volgens Van Eijk verder kijken dan vijf of tien jaar vooruit. „Kunst en cultuur moeten blijvend zijn op Strijp S en niet alleen als stoplap worden gebruikt zolang de nieuwbouw nog niet klaar is.”

Van Gool is zich daarvan bewust. Daarom heeft hij een wensenlijstje met een aantal langlopende projecten die Strijp S een blijvend hoogstaand cultureel gehalte moeten geven. Daarop staan onder meer een Urban Sports en Culture Centre, waar skaten, boulderen, bmx-fietsen en urban culture samenkomen.”

Ook wil Van Gool de geest van het NatLab terughalen. In dit Natuurkundig Laboratorium was Albert Einstein ooit te gast en gaf koningin Wilhelmina in 1927 haar eerste radiorede. Het cassettebandje en de cd werden er uitgevonden, en meer recent blu-ray. „Zo’n laboratorium waar kunstenaars en wetenschappers elkaar kunnen inspireren moet weer terugkomen. Denk bijvoorbeeld aan een ‘art science lab’ en een lichtexpertisecentrum.”

Toen het Van Abbemuseum werd gevraagd op Strijp S een tentoonstellingsplek te openen, wilde het museum dat niet. „We hebben al een expositieruimte”, vertelt adjunct-directeur Ulrike Erbslöh. „Maar de innovatieve aanpak spreekt ons erg aan. Dus hebben we nagedacht wat wij wel zouden willen en zo kwamen we tot het Glazen Depot. Een centrum voor productie en onderhoud van kunst waar bezoekers als het ware achter de schermen van het museum kunnen kijken. Zoiets bestaat nog niet in Nederland.” Momenteel wordt gezocht naar financiering – die moet grotendeels van buiten de stad komen.

Zoals overal in de bouwwereld was er paniek toen de crisis uitbrak, vertelt Van Gool. De nieuwbouw loopt vertraging op en ook is de ontwikkeling van het Veemgebouw, waar een hotel en designwinkels zouden komen, uitgesteld. Van Dieren van Park Strijp Beheer: „De gemeente en provincie hebben stimuleringsmaatregelen toegezegd, maar we lopen nu bijvoorbeeld ook twee jaar achter omdat het bestemmingsplan pas laat rond was. Bovendien is de regelgeving er niet op ingesteld om voormalige industrieterreinen tijdelijk bewoonbaar te maken. Dat kost allemaal extra tijd.”

Van Gool ziet de crisis ook positief: „Het belangrijkste is dat we de exploitatie van de culturele functies in de gebouwen rond moeten zien te krijgen. We moeten voldoende partijen vinden die willen investeren. Daar hebben we nu extra tijd voor. Bovendien is er nu meer vraag naar goedkope, tijdelijk, huur. En dat kunnen we bieden. In overvloed.”

    • Jessica van Geel