Israël zet deur voorzichtig op een kier

Er wordt weer gereisd op de Westoever. Palestijnen profiteren van gebundelde belangen van Israël, de Palestijnse Autoriteit en gezant Tony Blair. Maar:

„Optimisme is niet slim.”

In Nablus brachten 170 bakkers het wereldrecord van knafeh – een specialiteit van vermicelli, siroop en geitenkaas – op een lekkernij van 74 meter lang en 1,05 meter breed. Foto AFP Palestinians help themselves to a piece from the world's largest knafeh in the West Bank city of Nablus on July 18, 2009. 170 confectionery makers in Nablus created the largest knafeh that set a new Guinness record after it measured at 1,765 kg (3,891 pound), 74 meters (243 feet) long and 1.05 meters (3.5 feet) wide. Knafeh is a sweet pastry made primarily of noodles and honey-sweetened goat cheese that originates from Nablus but renowned throughout the Arab world. AFP PHOTO/JAAFAR ASHTIYEH AFP

De zwarte jurken in de winkel van Jamal Bishawi kosten honderd tot tweehonderdvijftig shekel (ongeveer twintig tot vijftig euro). „En nog willen ze afdingen, de mensen uit Oost-Jeruzalem”, zegt hij in zijn winkel. De winkelier in het centrum van Nablus, op de bezette Westelijke Jordaanoever, begrijpt het wel. „Die mensen zijn hier tien jaar niet geweest. Ze zeggen: hé, in mijn herinnering waren je jurken veel goedkoper.”

Ze zijn na jaren weer terug in het straatbeeld van Nablus, de Palestijnen uit Oost-Jeruzalem met Israëlische nummerborden. Jarenlang was de Palestijnse stad door Israëlische controleposten vrijwel volledig afgesloten van de buitenwereld. De controleposten staan er nog wel, maar het zijn niet meer op de onneembare vestingen van weleer.

Het beruchte Huwara-checkpoint, ten zuiden van Nablus, was tot voor kort een nauwelijks te nemen hindernis. Automobilisten die de stad wilden verlaten, stonden uren in de file en werden door Israëlische soldaten streng gecontroleerd. Voetgangers moesten zich langs stalen dranghekken in tunnels wurmen. De Israëlische soldaten van Huwara staan er deze ochtend wat slaperig bij. Ze kijken nauwelijks naar de auto’s die de stad in- en uitrijden. De voetgangerstunnel is gesloten.

Nablus, geplaagd door isolement en jaren van geweld door intifada en Israël, ziet er levendiger uit dan tevoren. De winkeliers profiteren van de relatieve rust en zijn een winkelfestival begonnen, met loterijen en kortingen.

In de historische Oude Stad winkelen Palestijnen uit Oost-Jeruzalem, Ramallah, Jenin, Tulkarm. Vorige week bezochten volgens de lokale Kamer van Koophandel tienduizenden mensen de stad, toen bakkers in Nablus het wereldrecord knafeh maken verbeterden – de lokale specialiteit van vermicelli, siroop en geitenkaas.

De Israëlische regering van premier Benjamin Netanyahu heeft ook op enkele andere plaatsen op de Westelijke Jordaanoever de controle versoepeld. Zo is een controlepost bij de stad Jericho opgeheven, waardoor reizen voor Palestijnen gemakkelijker is geworden.

Volgens Netanyahu is de ontspanning een gevolg van de relatieve rust op de Westoever. Controleposten zijn, net als de grotendeels op Palestijns gebied gebouwde afscheidingsbarrière, volgens hem nodig om terroristische aanvallen op Israël te stoppen. Israël beschouwt de handelsstad Nablus (circa 150.000 inwoners) als een bolwerk van de Al Aqsa martelarenbrigades, gelieerd aan de partij Al-Fatah van de Palestijnse president Mahmoud Abbas.

Achter de maatregel zit ook de gedachte van Israël dat zogeheten „economische vrede” met de Palestijnen rust kan brengen. De gedachte was tijdens het aantreden van Netanyahu’s regering: Israël stimuleert de economie op de Westelijke Jordaanoever, zonder een Palestijnse staat – en ontmanteling van joodse nederzettingen – dichterbij te brengen. Inmiddels heeft Netanyahu wel de mogelijkheid van een Palestijnse staat op tafel gelegd, zij het onder voorwaarden, maar de economische aanpak verdient duidelijk zijn voorkeur.

Bij controlepost Huwara rijdt Fadi Hamad voorbij. Hij is docent economie aan de Bir Zeit Universiteit, dichtbij Ramallah. „Drie kwartier, dan ben ik er”, zegt hij als hij zijn auto langs de militairen van Huwara rijdt. Hij heeft zijn gezin meegenomen, dat had hij eerder niet aangedurfd. Een paar weken geleden kostte een ritje naar de universiteit hem op zijn minst drie uur, als hij het geluk had dat de controleposten niet plotseling gesloten werden.

Natuurlijk, dat is mooi, zegt hij. „Maar de omstandigheden blijven erg onzeker. Deze week is het Israëlische leger de stad al twee keer binnengevallen. Er zijn arrestaties verricht. Die ellendige muur staat er nog steeds. We moeten niet doen alsof het hier nu opeens fantastisch gaat.”

Salam Khaled, een ambtenaar die achter hem rijdt, zegt: „Ik bekijk het gewoon van dag tot dag. Mooi dat ik vandaag door kan rijden. En als morgen weer alles bij het oude is, oké. Het is niet slim om in dit gebied optimistisch te zijn, dan word je snel teleurgesteld.”

President Mahmoud Abbas heeft de verbetering van de situatie aangegrepen voor politiek gewin. Abbas balanceert tussen steun van Israël en de internationale gemeenschap en een zeer kritische Palestijnse bevolking en heeft elk succesje nodig om in het zadel te blijven. In de straten van Nablus laat hij er geen misverstand over bestaan wie al dit moois geregeld heeft.

Abbas’ agenten lopen bewapend rond. Door de straten loopt deze morgen een door de regering gefaciliteerde demonstratie van vrouwen, kinderen en een muziekkorps. De vrouwen maken een V-teken met hun vingers. De kinderen roepen: „Eenheid! Eenheid!” Het is een signaal aan het concurrerende Hamas, dat het in de nog altijd volledig door Israël geïsoleerde Gazastrook voor het zeggen heeft. Hamas en Fatah voeren in Egypte vooralsnog vruchteloze gesprekken tot verzoening.

En er is nog een derde partij die victorie kraait bij de opgeheven en versoepelde controleposten. Dat is Tony Blair, de wat op de achtergrond geraakte gezant van het Kwartet, dat bestaat uit de VS, de VN, de EU en Rusland. Blair moet helpen bij de wederopbouw van de Palestijnse economie, maar kreeg sinds 2007 niet veel meer voor elkaar dan het opheffen van een wegversperring hier en daar.

De voormalige Britse premier had naar eigen zeggen succesvol geijverd voor verbetering van de situatie in Nablus. Blair bezocht de stad eerder deze maand – twee jaar geleden zou hem dat niet gelukt zijn, zei hij. „Nablus laat zien dat verandering wel degelijk mogelijk is.”