Beursstrijd om de milliseconde

Bijna de helft van alle beleggingstransacties vindt automatisch plaats. Door computers, die wikken en wegen op basis van algoritmen. Liefst binnen een fractie van een seconde.

De tijd dat de twee belangrijkste eigenschappen van een beurshandelaar bestonden uit een talent voor hoofdrekenen, en een luide stem is allang voorbij. Met het sluiten van de meeste beursvloeren verdween de handelaar achter een muur van computerschermen met groene en rode koersen, flikkerende grafieken en een constante stroom nieuwsberichten. Nu verdwijnt ook de man achter het scherm.

Naar schatting 40 procent van alle beleggingstransacties wordt inmiddels automatisch door computers besloten, zegt Cees Vermaas, hoofd effectenhandel Europa van het internationale beursplatform NYSE Euronext. Sommige partijen zeggen zelfs 60 procent. Een algoritme, of kortweg algo, berekent of een aandeel, optie, of vat ruwe olie een goede investeringskans is of niet. En sluit vervolgens zelf een deal.

Een algoritme is opgebouwd uit tientallen, soms meer dan honderd variabelen. Algoritmes werken met fuzzy logic: ze kennen een waarde toe aan een niet afgebakend spectrum aan informatie en komen tot een – binnen het model – zo goed mogelijke conclusie voor een belegging: kopen, verkopen of houden. Net als het menselijk brein, maar dan sneller, complexer en zonder emoties.

Een graanhandelaar wil een algoritme waarin de weersverwachting voor Canada wordt meegenomen, een belegger in Shell hanteert een formule met onder meer de olievoorraden.

Aanbieders van financieel-economisch nieuws zoals Reuters en Dow Jones Newswires leveren marktinformatie in gestandaardiseerde nieuwsflitsen die direct in een algoritme worden ingevoerd, bijvoorbeeld de Amerikaanse werkloosheid of de omzet van Unilever.

Door de opkomst van algoritmes zijn wiskundebreinen, de zogeheten quants, nog gewilder geworden op Wall Street en in de Londense City. Vooral grote banken en institutionele beleggers zoals verzekeraars en pensioenfondsen werken met algoritmes, maar ook handelshuizen. „Vroeger werd de vloer gedomineerd door marktkooplui, door cowboys. Nu bestaat een handelshuis voor de helft uit natuurkundigen en wiskundigen”, zegt een voormalig optiehandelaar.

Minstens zo belangrijk als de rekenkracht van een algoritme is de snelheid, om te voorkomen dat een andere computer een deal wegkaapt. Cees Vermaas: ,,Draaide het tien jaar geleden om seconden en tot voor kort om honderdsten van een seconde, nu gaat het om milliseconden: duizendsten van een seconde.”

In die strijd is geld het belangrijkste wapen. De hoogste bieder kan ruimte bemachtigen op de server die pal naast de server van de beurs van Londen of New York staat, en net een fractie sneller communiceert met het handelssysteem. Vermaas van Euronext: ,,Partijen in Amerika hebben het meeste geld om te investeren in programmeurs, computers en servers. Een daghandelaar in Amsterdam kan moeilijk op tegen die geavanceerdheid en complexiteit.”

Gewapend met algoritmes struinen computers internationale elektronische markten af, opzoek naar kansen. De overgang naar elektronische beurshandel creëerde bijna tien jaar geleden de mogelijkheid, zegt Vermaas van Euronext. De katalysator waren vervolgens hedgefondsen die vier tot vijf jaar geleden algoritmen gingen inzetten om de markt te verslaan. „Handel tussen mensen zie je nauwelijks nog. Het is een groot virtueel systeem geworden”, zegt Vermaas. Een van de gevolgen is dat het aantal transacties op zijn beursplatform, dat onder meer de handel in Amsterdam, Londen en Parijs beheert, exponentieel gestegen is (zie grafiek). „Door de elektronische handel gaat alles sneller, efficiënter en in grotere volumes.”

Bestaat het gevaar dat algoritmes een miljardenverlies veroorzaken terwijl de quants buiten de deur een broodje aan het eten zijn? Als het goed is niet, zegt de voormalig optiehandelaar, aangezien binnen het algoritme een maximum wordt gesteld aan het aantal stukken dat verkocht of gekocht mag worden. „Risicomanagement is cruciaal. Als je het systeem de computer toestaat een deal van 30 miljoen euro af te sluiten loop je veel risico.”

Vermaas wijst erop dat de risico’s die een partij mag nemen op gereguleerde beurzen zoals NYSE Euronext aan banden zijn gelegd. En mocht het beursplatform extreme uitslagen registreren dan bevriest het systeem. „Het is net als met een creditkaart. Als binnen vijf minuten twee transacties worden gedaan op twee verschillende continenten wordt hij onmiddellijk geblokkeerd.”

Heeft de particuliere belegger, die zich soms nog baseert op koerstabellen uit de krant, en zijn orders per telefoon doorgeeft aan een broker, nog iets te zoeken in deze strijd om het slimste en snelste algoritme? Ja, zegt Niels Lemmers van de Vereniging van Effectenbeheerders (VEB): de particuliere belegger wint juist door niet mee te doen en zich te concentreren op de lange termijn. Fundamentele analyse van de gezondheid van een bedrijf over meerdere jaren heeft nog altijd zin. Lemmers: „Algoritmisch handelen is geen wondermiddel. De computer kan ook een transactie sluiten die je zelf nooit had willen doen.”