Alpen groeien vooral door afsmeltend ijs

Geologie

Het afsmelten van gletsjers en eeuwige sneeuw doet de Alpen jaarlijks een paar millimeter omhoogveren.

De Alpen groeien nog steeds met 1 tot 2 millimeter per jaar, maar waardoor? Een Europees team van aardwetenschappers oppert nu dat vooral het historisch smelten van de gletsjers hiervoor verantwoordelijk is, en niet de erosie en afvoer van gesteente, zoals voorheen werd gedacht. Door de massa-afname van de Alpengletsjers in de afgelopen twintigduizend jaar is de druk op de onderliggende aardkorst verminderd en veert de elastische korst langzaam omhoog. Dat staat donderdag in het tijdschrift Nature Communications.

De Alpen ontstonden zo’n 55 miljoen jaar geleden, nadat de noordwaarts schuivende Afrikaanse Plaat met een uitstekende punt tussen Italië en Kroatië was geschoven en op de Euraziatische plaat was gebotst. Maar sinds een paar miljoen jaar beweegt de Afrikaanse Plaat weinig meer, en is de tektonische activiteit zeer beperkt. Toch stijgen de Alpen nog steeds.

In hun artikel proberen de aardwetenschappers alle op elkaar inspelende krachten in de Alpen te ontrafelen. Naast tektoniek is er onder meer sprake van erosie, gletsjersmelt, en het schuiven van weggezakte stukken aardkorst in de aardmantel.

Als belangrijkste factor voor de recente groei van de Alpen is altijd erosie genoemd. Het achterliggende mechanisme is vergelijkbaar met dat van gletsjersmelt: massa-afname door afvoer van puin en sediment. Maar in het nu gepubliceerde artikel laten de aardwetenschappers zien dat het merendeel van het geërodeerde puin en sediment in het gebied is gebleven. Slechts een klein deel is ver genoeg afgevoerd om echt voor een massa-afname van het gebied te zorgen.

Een computermodel berekende wat de massa-afname moet zijn geweest als gevolg van het smelten van Alpengletsjers sinds het laatste ijsmaximum, zo’n 21.000 jaar geleden. Gecombineerd met modellen voor de dikte en elasticiteit van de lithosfeer (de aardkorst en het bovenste deel van de aardmantel) concluderen de geologen dat het slinken van de ijsmassa voor 90 procent verantwoordelijk is voor de groei van de Alpen. Slechts 10 procent is te wijten aan erosie.

    • Marcel aan de Brugh