Bakijev speelt met democratie, VS en Rusland

President Bakijev van Kirgizië stond ooit te boek als democraat. Nu zet hij traangas in tegen mensen die hem beschuldigen van verkiezingsfraude.

Een Kirgizische vrouw draagt een stembus naar het kieslokaal tijdens de presidentsverkiezingen. (Foto AFP) A Kyrgyz woman carries a ballot box inside a polling station 30km outside Bishkek in Gornaya Mayevka on July 21, 2009. Flush with geopolitical clout and a fresh US base deal, ex-Soviet Kyrgyzstan votes on July 23 in an election that experts and locals alike expect to keep incumbent President Kurmanbek Bakiyev in power. AFP PHOTO / VYACHESLAV OSELEDKO AFP

De strijd tegen terreur wordt straks in Centraal-Azië gevoerd. De Kirgizische president Koermanbek Bakijev weet het zeker. Steeds meer islamitische strijders vluchten volgens hem naar hun thuisbases in Kirgizië, Oezbekistan of Tadzjikistan, nu het hen in Afghanistan en Pakistan te heet onder de voeten wordt. Ze zorgen daar voor nieuwe problemen, zegt hij. „Er komen hier mensen om terreurdaden te plegen”, zei Bakijev dinsdag tegen persbureau Reuters.

Analisten bevestigen over het algemeen de dreiging van terrorisme in de regio. Maar de oppositie in Kirgizië stelt dat de president die om politieke redenen fors overdrijft. Vandaag zijn er presidentsverkiezingen. Door voortdurend te wijzen op een mogelijke terreuractie zou Bakijev de bevolking angst willen inboezemen, zodat die zich bij de stembus massaal achter hem schaart.

Ook zou hij op deze manier de onlangs verscherpte veiligheidsmaatregelen willen rechtvaardigen. Bakijev heeft vijfduizend politieagenten ingeschakeld die moeten toezien op een ordelijk verloop van de verkiezingen. Volgens de oppositie zijn die maatregelen bedoeld om haar te intimideren. Tot nu toe is er geen enkele aanslag geweest.

De oppositie noemt de maatregelen typerend voor het huidige bewind van Bakijev. De voormalige elektro-ingenieur en apparatsjik kwam in 2005 na de Tulpenrevolutie aan de macht. Hij gold toen als een hervormer die een einde zou maken aan de corruptie en onderdrukking onder de vorige leider, Askar Akajev, die sinds de val van de Sovjet-Unie had geregeerd. Maar vier jaar later is de corruptie mogelijk nog erger. De elite rond Bakijev krijgt nog altijd lucratieve baantjes toebedeeld. Het door Bakijev verfoeide clansysteem van Akajev bloeit ook onder zijn eigen bewind.

Ook de repressie is eerder toe- dan afgenomen. Journalisten die kritisch zijn over de leiding worden gemolesteerd. Een van hen, Almaz Tatsjiev, overleed deze maand na een afranseling op het politiebureau. Leden van de oppositie worden evenmin ontzien. In de aanloop naar de verkiezingen werd een aantal van hen aangeklaagd voor illegaal wapenbezit. Van de twintig oppositiekandidaten op de oorspronkelijke kieslijst zijn er zes over. Sommigen voldeden niet aan de criteria van de door Bakijev gecontroleerde kiescommissie.

Het enige Centraal-Aziatische land waar volgens de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) ooit vrije en eerlijke verkiezingen zijn gehouden (in 2005, toen Bakijev won) is nu een „autoritaire staat”, schreef de Amerikaanse organisatie Freedom House onlangs. Vergelijkbaar met Turkmenistan, Oezbekistan en Wit-Rusland.

Economisch gaat het niet goed met Kirgizië. Door de internationale financiële crisis is een deel van de handel ingestort. Veel Kirgiziërs werken in het buitenland, meestal in Rusland. Ze sturen maandelijks geld naar huis. Maar door de crisis worden ze ontslagen en droogt de geldstroom op. De werkloosheid is hoog, net als de inflatie. 35 procent van de bevolking leeft op dit moment onder de armoedegrens. Dit alles vormt een belangrijke basis voor onvrede onder de Kirgiziërs.

Om zijn machtsbasis te behouden bij de verkiezingen schuwt Bakijev volgens analisten geen enkel middel. Het aandikken van de terreurdreiging zou daar een voorbeeld van zijn. Net als de recente ontwikkelingen rond de Amerikaanse luchtmachtbasis Manas in het zuiden van Kirgizië.

Bakijev besloot in februari dat de basis dicht moest omdat de Amerikanen niet genoeg betaalden. Een flinke tegenvaller voor Washington: de basis is erg belangrijk geworden voor de missie in Afghanistan omdat de aanvoerroutes via Pakistan steeds vaker doelwit zijn van aanslagen. Bakijevs besluit kwam enkele uren nadat Moskou hem twee miljard dollar hulpgeld had beloofd. Het Kremlin, dat de laatste jaren fel gekant is tegen de basis, ontkende beschuldigingen dat het Bakijev onder druk had gezet.

Bakijev kwam echter terug op zijn besluit nadat Amerika vorige maand akkoord ging met een verdriedubbeling van de huur. Zo had Bakijev zowel van Rusland als de VS riante geldsommen gekregen. Niet ongunstig voor een president onder druk – en in geldnood, zegt Bruce Pannier, Kirgiziëkenner van radiozender Radio Free Europe. Met het geld kon Bakijev pensioenen en salarissen verhogen om de burgers tevreden te houden. „Als je een maand voor de verkiezingen een substantieel hulppakket weet binnen te slepen, vergroot je je kansen om met een ruime marge te winnen”, aldus Pannier.

Zo bezien lijkt Bakijev de pokerspeler die Moskou en Washington glansrijk tegen elkaar weet uit te spelen. Maar volgens Pannier was Rusland „extreem ontevreden”. Hoewel het daar officieel niets van liet merken. „De Russen voelden zich belazerd.” En nu heeft de president iets goed te maken. Afgelopen weken ging het gerucht dat Rusland een tweede basis zou krijgen in Kirgizië. De Kirgizische autoriteiten ontkenden dat eerst. Maar de ambassadeur in Moskou liet gisteren op omfloerste wijze weten dat Kirgizië een gebaar zal maken.

Bij het ter perse gaan van de krant werd bekend dat oppositieleider Atambajev zich terug heeft getrokken als tegenkandidaat. Hij noemde de verkiezingen ongeldig omdat er op grote schaal zou zijn gefraudeerd. In de hoofdstad Bisjkek braken rellen uit.

    • Chris Hensen