Zelfstandigen nu aan de beurt

De publieke omroep legt de basis voor verdere beteugeling van topbeloningen in de (semi)publieke sector. Gaat het kabinet ook nieuwe stappen zetten?

In Hilversum begint de victorie.

De Publieke Omroep maakt ernst met het terugdringen van het aantal presentatoren met een hogere beloning dan de zogeheten Balkenendenorm (zie hiernaast). De omroep introduceert per september een eigen beloningscode. Voor alleen een selecte groep (vijf tv-persoonlijkheden, drie radiopresentatoren) blijft het mogelijk boven de Balkenendenorm van 181.000 uit te komen. Nog voor de code van kracht is, zijn de regels bovendien al aangescherpt: ook presentatoren die via een eigen bv werken en daardoor buiten de Wet openbaarmaking publieke topinkomens blijven, zullen onder de werking van de code vallen.

Daarmee doorbreekt de Publieke Omroep een van de uitzonderingen in de wet. Dat is koren op de molen van het kabinet, dat geen gelegenheid voorbij laat gaan om de beloningen terug te dringen in de (semi)publieke sector, waar meer dan twee miljoen mensen werken. Het kabinetsbeleid leidt tot symboolpolitiek, zoals de aankondiging van minister Van der Laan (Wonen Wijken Integratie, PvdA) dat hij in zijn toespraak op de afscheidsreceptie van voorzitter Willem van Leeuwen van woningcorporatievereniging Aedes diens gouden handdruk (bijna een miljoen euro) ter sprake zou brengen. Van der Laan wil ook de beloning van directeuren van corporaties terugdringen tot 181.000 euro. De bestuurders van de grote corporaties behoren tot de beste beloonde werkers in de semi-publieke sector. Maar het kabinet tornt niet aan bestaande contracten.

Het kabinetsbeleid leidt tot bezuinigingspolitiek, zoals het voornemen van minister Bos (Financiën, PvdA) om de salarissen van medisch specialisten te korten.

Het beleid leidt tot pogingen om bovenmaatse gouden handdrukken terug te vorderen, zoals staatssecretaris Van Bijsterveldt (Onderwijs, CDA) probeert bij een bestuurder van ROC Friesland en Bos eerder vergeefs probeerde bij een bestuurder van busbedrijf Connexxion. Het beleid leidt tot rechtszaken, zoals van onderzoeksinstituut TNO dat het kabinet wilde dwingen tot voordracht voor een nieuwe bestuurder, terwijl het kabinet eerst paal en perk wilde stellen aan de cumulatie van beloningen voor de kandidaat.

En het beleid leidt tot een daadwerkelijke verlaging van salarissen, zoals voor de nieuwe bestuursvoorzitter Hans Hoogervorst van financieel toezichthouder AFM, die voor minder aan de slag ging dan zijn voorganger.

De doorbraak in omroepland zet de deur open naar meer politieke pressie om ook in andere sectoren zelfstandige ondernemers onder de werking van beloningscodes te brengen. Twee groepen ondernemende werknemers springen in het oog: zelfstandige medisch specialisten (collega’s in loondienst vallen al onder de openbaarmakingsregels) en interim-managers.

Hoe prijzig zijn interim-managers in de (semi)publieke sector? Hun beloning is gebaseerd op salaris, plus opslag voor sociale premies en hun eigen winstmarge. Zij vallen buiten de Wet openbaarmaking publieke topinkomens, maar soms wordt wel openbaar wat de kosten zijn. Zo had de gemeente Langedijk in Noord-Holland in 2007 interim-managers ingehuurd als afdelingshoofd beheer openbare ruimte (235.000 euro) en als afdelingshoofd bouwen en wonen (228.000 euro).

Het Centraal Bureau voor de Statistiek had in 2007 naast de directeur-generaal, die onder de openbaarmakingsplicht valt, ook een bestuurder die op tijdelijke basis was ingehuurd. De totale bestuurskosten bedroegen volgens het CBS-jaarverslag in dat jaar 533.000 euro, waarvan, volgens de wet openbaarmaking publieke topbeloningen, 187.000 voor de directeur-generaal.

In de zorg hebben de organisaties van directeuren en toezichthouders een beloningscode ontworpen die verder gaat dan alleen een advies en verder gaat dan alleen de bestuurders. Ook interim-bestuurders vallen eronder. In een recente brief aan de Kamer minister Klink (Volksgezondheid, CDA) het eind van de vrijblijvendheid. Hij gaat de code in het kabinet bespreken bij beoogde nieuwe wetgeving „waarin de topbeloningen in de publieke sector aan banden worden gelegd”.

Overzicht van presentatoren en hun ondernemingen op nrc.nl/omroep