What's next? Wij zelf

In het boek What’s Next, een bundel van de Amerikaanse online denktank Edge.org, schetsen jonge wetenschappers waar ze mee bezig zijn en hoe dat ons denken (hopelijk) gaat veranderen. Dominant thema: de mens zelf.

Psycholoog Lera Boroditsky beschrijft experimenten die aantonen dat de taal die je spreekt je manier van denken beïnvloedt. Ontroerendste voorbeeld hiervan zijn Kuuk Thaayorre Aboriginals in Australië, die zich in hun hoofd veel preciezer in de ruimte bevinden dan wij. Hun taal dwingt ze die precisie uit te drukken: „Kun je de pindakaas even zuid-zuidwest schuiven?” Waar wij desgevraagd een serie plaatjes van baby naar grijsaard van links naar rechts op volgorde leggen, legt een Kuuk Thaayorre hem van oost naar west – met de zon mee.

In de achttiende, negentiende en twintigste eeuw waren mensen geobsedeerd door de beheersing van natuurkrachten, door het bouwen van machines. Nu wordt de blik steeds meer naar binnen gericht. De hele discussie over predestinatie door god, genen of opvoeding versus ziel en vrije wil, lijkt op te lossen in een nieuw denkbeeld over de mens als één systeem.

Kern van dat systeem is het brein, dat noch de almachtige piloot van de ziel noch een nuchtere computer is gebleken. Een nieuwe metafoor is in de maak. Historici hebben voor dit soort veranderingen een vreselijk lelijk uitgekauwd woord: paradigmawisseling. Dat dekt de lading niet. Voor een omslag in denken is een strijd van denkers en experimenteerpioniers nodig. Het nuchtere woord ‘paradigmawisseling’ verhult de lijken die langs het revolutionaire pad zullen liggen. Vooral vangt het woord niet de geweldige dwaze roes die een mens kan bevangen als hij dingen op een andere manier leert zien. De mens wordt opnieuw verliefd op zichzelf.

Er staat een supernarcistisch tijdperk voor ons. Een tijdperk waarin we niet alleen opnieuw verliefd worden op ons eigen kunnen, maar ook op de bron van dat kunnen: het menselijk lichaam, het menselijk brein. Dubbel verliefd. Massaal orgasme.

De eenentwintigste wordt de eeuw van het brein. U mag daar zelf een nieuw woord bij bedenken, als u maar vlinders voelt.

Merel Boers