Talma was 'Friese Obama'

Als minister zorgde Syb Talma in 1913 al voor een ouderdoms-pensioen. Friezen streven naar eerherstel voor hun ‘Drees’.

Minister Syb Talma (midden) krijgt geen steun voor sociale bakkerswet van medechristenen en liberalen. (Prent van Albert Hahn/VU) 30051000834967.tif, 09-03-2002, 15:05, 8C, 5087x4525 (817+1775), 100%, IISG_tekening, 1/120 s, R72.0, G42.0, B54.0

Twee gulden per week. Drie gulden per echtpaar. Dat kregen meer dan honderdduizend 70-jarige arbeiders vanaf 1913 als ‘ouderdomsrente’ van de staat. Ze ‘trokken van Talma’. De sociaal-progressieve ARP-politicus zorgde er met zijn sociale verzekeringswetten voor dat alle arbeiders in loondienst op het eind van hun leven een klein ‘pensioentje’ kregen. Toch is deze visionair Syb Talma (1864-1916), predikant, vakbondsman en minister, in de vergetelheid geraakt. Ja, we kennen het ‘trekken van Drees’. Dankzij de socialist kreeg iedereen in 1957 vanaf zijn 65ste AOW. Maar ‘de protestantse Drees’, de ‘rode dominee’ Talma lijkt onder het stof der geschiedenis verdwenen. Hem wordt nu nieuw leven ingeblazen. Na de zomer verschijnt een biografie en onlangs vond een symposium plaats waar Talma’s rol voor het stelsel van sociale zekerheid werd belicht. Aanleiding was het feit dat 100 jaar geleden Talma’s geesteskind, het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV), werd opgericht. Klassenstrijd was Talma, telg uit een Friese patriciërsfamilie, vreemd. Toch streed hij voor de arbeiderszaak. Deze arbeider had recht op een eerlijke vergoeding, vond de predikant, die was geraakt door de armoe van de werkman. Riep Christus niet op je naaste lief te hebben? Als minister in het kabinet-Heemskerk krijgt hij de ‘ouderdomsrente’ voor arbeiders in loondienst erdoor.

In een onlangs uitgezonden tv-documentaire noemt oud-vakbondsman Doekle Terpstra Talma zelfs ‘de Friese Obama’. „Hij verdient een standbeeld”, vindt Terpstra. Dat staat er trouwens al, in het Friese Burgum, hoofdzetel van de gemeente Tytsjerksteradiel. Vanuit dit district werd Talma in 1901 in de Tweede Kamer gekozen. Opmerkelijk: hij versloeg hier de socialistische voorman Piter Jelles Troelstra. Maar dat standbeeld is al even onbekend als Talma zelf. Na zijn vroege dood in 1916 leek het er niet op dat Talma in de vergetelheid zou raken. Diverse scholen, verenigingen en straten kregen zijn naam. In 1928 richtten enkele notabelen en predikanten in Veenwouden (gemeente Tytsjerksteradiel) een stichting op ‘ter verzorging van ouden van dagen’, voorlopers van verzorgingsinstellingen.

Mogelijk is Talma ondergesneeuwd geraakt door Abraham Kuyper. Hoewel lange tijd toegedekt in christelijke kring, boterde het niet erg tussen de grote ARP-voorman en Talma. Biograaf en historicus Lammert de Hoop: „Kuyper kon het niet zetten dat niet hij maar Heemskerk een kabinet vormde, waarvan Talma deel uit maakte. Kuyper liet Talma stikken. Toen Talma de Bakkerswet (een maximale werkdag van tien uur voor bakkers) door de Kamer wilde loodsen, stemde Kuyper tegen. Talma raakt in een politiek isolement.” De tegenstand in eigen kring deed hem zo wellicht de politieke das om. Hij stierf, pas 52, in 1916, drie jaar nadat hij de politiek had verlaten. De jonge stenograaf Willem Drees maakte de debatten in de Tweede Kamer over Talma’s wetten mee. „Een man van grote sociale bewogenheid”, zo typeerde hij hem. Drees kon toen niet weten dat hij ruim 35 jaar later in diens voetsporen zou treden. Als minister van Sociale Zaken voerde Drees het staatspensioen in voor iedere pensioengerechtigde burger van Nederland.

De mens, een kostbaar goed. Aritius Sybrandus Talma, dominee, vakbondsman, christelijk sociaal politicus. L. de Hoop, (red) A. Bornebroek, uitg. Talma stichting

    • Karin de Mik