Staatsanarchie België

Dat het niet zo goed gaat met België als natie is bekend. Onder beschutting van de EU-paraplu groeien beide landsdelen verder uit elkaar. Gisteren 21 juli, de Belgische nationale feestdag, was een zeldzaam moment waarop het land nog een spoortje Belgicisme beleefde, met militair vertoon voor de Koninklijke loge in Brussel. Maar wie achterom loopt ziet dat het land scheuren en kieren vertoont.

Deze week besloot het Belgische kabinet na anderhalf jaar twisten tot een pardonregeling voor circa 25.000 illegalen. Al te hard mag men daar vanuit de noordelijke Nederlanden niet over klagen. Ook het kabinet-Balkenende besloot om voor een omschreven groep de vastgelopen asielprocedures maar te schrappen. Dat neemt niet weg dat de liberale Europarlementariërs Hennis-Plasschaert en Van Baalen (beiden VVD) terecht bij de Europese Commissie bezwaar hebben aangetekend. Er bestaat niet voor niets sinds eind 2008 een Europees immigratie- en asielpact dat de lidstaten verplicht illegale immigratie te bestrijden en terugkeer te bevorderen.

Pardonregelingen per land doen afbreuk aan die pretentie en kunnen het probleem voor de EU als geheel vergroten. In het vorige week besproken ‘Stockholm-programma’ van de EU-ministers van justitie wordt zelfs een gezamenlijke asielprocedure beloofd. Een wederzijdse erkenning van nationale asielbeslissingen wordt vanaf 2014 voorzien. Pardonregelingen – of het nu Nederlandse (2007), Belgische of Spaanse (2005) zijn – kunnen dan nog minder dan nu buiten hun EU context worden beoordeeld. Het Belgische pardonbesluit schuift het perspectief van een gewenst gezamenlijk EU-asielbeleid nog verder naar de achtergrond.

Het is bovendien een teken van een diepere crisis in België. De rechtsstaat verkeert er al langer in de problemen, die direct samenhangen met het gebrek aan nationale cohesie.

De centrale opvang van asielzoekers raakte onlangs in zulke acute organisatorische wanorde dat de verantwoordelijke dienst er het bijltje bij neergooide. Asielzoekers kwamen op straat of werden tijdelijk in hotelkamers gehuisvest. Dat was een verbluffend staaltje anarchie.

Is de Belgische nationale overheid aan het desintegreren? Het gevangeniswezen is er in ieder geval verouderd, financieel uitgekleed en veel te klein. In mei trok een Antwerpse rechter de aandacht door een veelpleger ostentatief vrij te spreken. Hij had de man krap twee maanden tevoren ook al tot anderhalf jaar cel veroordeeld. Maar straffen korter dan drie jaar worden naar ervaring van deze rechter in België kennelijk niet meer uitgevoerd.

Een Belgisch plan om de gevangenis in Tilburg voor 500 gedetineerden af huren is deze week uitgesteld. Het motief: geldgebrek. Of andere prioriteiten? Want een Nederlandse reiziger werd abusievelijk juist elf dagen opgesloten in een cel. Zolang duurde het voordat de Belgische justitie een geval van persoonsverwisseling met een verdachte dief had vastgesteld. Dergelijke incidenten scheppen geen vertrouwen. Europa begint immers al naast de deur.