'Ponyo' vertedert virtuoos

Film Ponyo. Regie: Hayao Miyazaki. In: 37 (Nederlandtalige versie) en 6 (oorspronkelijke versie) bioscopen****

In Ponyo houdt de beroemde Japanse animator Hayao Miyazaki de teugels enigszins in. In een korte verklaring bij de film liet de regisseur weten dat onze verwarde tijden vragen om een sterkere nadruk op eenvoud. Maar wellicht speelde ook een rol dat de gevierde filmmaker, buiten Japan eindelijk ook eens niet alleen de lof wilde oogsten van recensenten en jury’s van filmfestivals, maar ook een publiekssucces op zijn naam wilde zetten.

Een meesterlijke film als Spirited Away, waar Miyazaki in 2003 een Oscar voor kreeg, barst uit zijn voegen van de wonderlijke personages, mysterieuze voorvallen en plotselinge wendingen. Ponyo is een tamelijk rechttoe rechtaan verteld verhaal over een kleine goudvis, die graag een mens wil worden nadat ze vriendschap heeft gesloten met het vijfjarige jongetje Sosuke. Miyazaki liet zich inspireren door het sprookje De kleine zeemeermin van Hans Christian Andersen.

Ponyo moet eerst zien te ontsnappen aan haar vervaarlijke vader Fujimoto, die elementen van de boze tovenaar en de krankzinnige wetenschapper verenigt. Hij heerst over zijn eigen rijk op de oceaanbodem. Hij moet niets van mensen hebben en hij weet waarover hij spreekt: „Vroeger ben ik zelf een mens geweest.” Hoe hij van een mens een oceaanwezen is geworden, legt Miyazaki niet uit.

Miyazaki’s wereld is aan de ene kant heel herkenbaar – Sosuke is een gewoon jongetje, met een drukke moeder die hem snel een boterham in zijn handen stopt en veel te hard rijdt om hem op tijd naar school te brengen. Aan de andere kant roept hij, net als in zijn andere films, bijna terloops een wereld op waarin de de meest wonderlijke wezens zomaar kunnen opduiken en ook van gedaante kunnen veranderen. Goden en kinderen, mensen en vissen, verkeren op intieme voet met elkaar. De film is zowel realistischer – er dobbert heel wat rommel en troep in de zee – als fantasierijker dan de gemiddelde Amerikaanse animatiefilm.

De ideeënrijkdom van Ponyo is misschien nog wel belangrijker dan de grote visuele kwaliteit van de film. Miyazaki, die al meer dan twintig jaar zijn eigen animatiestudio, Studio Ghibli, bestiert, probeert niet met een overdaad aan details zijn verhaal tot leven te wekken, maar weet met een ogenschijnlijk simpele, soms bijna schetsmatige stijl te bekoren. Vooral zijn tegelijkertijd zachte en levendige kleuren houden de toeschouwer bij de les.

Die aanpak past bij de nieuwe eenvoud die Miyazaki zegt na te streven. Maar als de vader van Ponyo een tsunami op de kust loslaat, om het goudvisje te dwingen terug naar huis te keren, haalt Miyazaki ouderwets alles uit de kast en wordt de film nog even echt spannend. Het dagje voortdobberen van Ponyo en Sosuke, als de grote storm eenmaal voorbij is, vormt daarna enigszins een anticlimax.