Forse kritiek op Sofia en Boekarest, maar geen straf

De Europese Commissie heeft stevige kritiek op Bulgarije en Roemenië, maar straft niet. Toch moeten Sofia en Boekarest zich zorgen maken.

Niemand zal echt blij zijn met de rapporten over Bulgarije en Roemenië, die de Europese Commissie vanmiddag publiceerde. Om te beginnen de regeringen in Sofia en Boekarest niet. Opnieuw is er stevige kritiek op de landen die in 2007 toetraden tot de EU. Die moeten veel meer doen om corruptie en georganiseerde misdaad te bestrijden, vooral Bulgarije.

Maar ook de EU-lidstaten die pleiten voor een harde aanpak van Bulgarije en Roemenië, zoals Frankrijk, Duitsland en Nederland, zullen niet gelukkig zijn. De Commissie straft de nieuwe lidstaten niet. Opnieuw ziet ze ervan af de zogenoemde ‘vrijwaringsclausules’ te gebruiken. Daarmee zouden Bulgarije en Roemenië kunnen worden uitgesloten van bijvoorbeeld justitiesamenwerking in Europa. Uitspraken van Roemeense of Bulgaarse rechters zouden dan niet automatisch worden erkend in andere EU-landen.

Die vrijwaringclausules waren bedoeld om de landen te sussen die in 2006 vonden dat Bulgarije en Roemenië nog niet klaar waren om bij de EU te komen. Ze moeten binnen drie jaar na de toetreding worden gebruikt. Formeel kan dat nog tot 31 december van dit jaar. Maar als de Commissie het strafmechanisme had willen gebruiken, dan was nu het moment geweest.

Staatssecretaris Frans Timmermans (PvdA, Europese Zaken) stuurde op 30 mei nog een brief aan Europees commissaris Jacques Barrot (Justitie) waarin hij er op aandrong streng te zijn. „De EU als geheel riskeert geloofwaardigheid te verliezen als maatregelen niet worden toegepast waar dat wel gerechtvaardigd zou zijn”, schreef Timmermans. Hij waarschuwde dat de publieke opinie zich anders wel eens tegen verdere uitbreiding zou kunnen keren.

Voorzitter José Manuel Barroso van de Commissie had het vandaag ook over de publieke opinie in Europa. „Burgers in beide landen, en in heel Europa, moeten het gevoel hebben dat niemand boven de wet staat”, zei hij. Maar Barroso redeneert vervolgens anders. Volgens hem is aanmoedigen beter dan straffen, zeker nu Bulgarije een nieuwe regering krijgt. „Ik hoop dat de twee regeringen snel werk zullen maken van de aanbevelingen die de Commissie doet.”

Toch zijn Bulgarije en Roemenië nog niet helemaal bevrijd van alle druk. De Commissie is namelijk van plan om jaarlijks rapporten te blijven uitbrengen over de bestuurlijke en juridische hervormingen in beide landen en de bestrijding van georganiseerde misdaad en corruptie. Dat klinkt niet als een zware straf. Maar dit verscherpt toezicht kan worden gekoppeld aan het vrijgeven of blokkeren van EU-fondsen.

Vorig jaar bevroor de Europese Commissie 560 miljoen euro aan subsidies voor Bulgarije. Een deel daarvan is inmiddels weer vrijgegeven, omdat de Bulgaren konden bewijzen waar het geld heen ging. Een ander deel, 220 miljoen euro, zijn ze definitief kwijt. In principe is dat iets wat elk EU-land kan overkomen. Maar door de jaarlijkse rapporten over Bulgarije en Roemenië worden die twee landen wel extra in de gaten gehouden.

Roemenië verloor tot nu toe geen EU-geld. De regering is wel bang dat dat in de toekomst gebeurt, doordat projecten te traag op gang komen. Premier Emil Boc heeft lokale overheden gevraagd om ambtenaren die zich bezig houden met EU-fondsen voorlopig geen vakantie te laten opnemen. In september komt de Europese Commissie opnieuw met een rapport over de subsidies aan Bulgarije en Roemenië.

Net als vorig jaar is de Europese Commissie vandaag vooral kritisch over Bulgarije, met name over de aanpak van corruptie en de bestrijding van de georganiseerde misdaad. „Vanuit de politie komt veel info op straat te liggen. Criminelen weten wanneer ze aan de beurt zijn”, zegt een EU-diplomaat die bij de rapporten betrokken was. Hetzelfde geldt voor het tegengaan van corruptie. „Passief. Weinig politieke wil.”

De aanpak van fraude met EU-fondsen is wel verbeterd. Sinds september vorig jaar werkt een permanent team met jonge procureurs daaraan. Dat heeft nog niet tot rechtszaken geleid, maar daar hebben ze dan ook nog te weinig tijd voor gehad.

De parlementsverkiezingen begin deze maand werden ruim gewonnen door de nieuwe partij Burgers voor een Europese Ontwikkeling van Bulgarije (GERB). Partijleider Bojko Borisov, ex-bodyguard, politiechef en burgemeester van de hoofdstad Sofia, beloofde tijdens de campagne er alles aan te zullen doen om aan de Europese eisen te voldoen. Hij vormt nu een minderheidsregering, gesteund door rechtse partijen in het parlement.