Solliciteren heeft geen zin

Marokkaanse Nederlanders liggen niet makkelijk op de arbeidsmarkt.

Zelden is dat zo expliciet gemaakt als in het geval van AH to go: ‘Geen Marrokanen!’

Meestal staat het niet zwart op wit. Dat Marokkanen niet welkom zijn als werknemers.

Maar dit keer wel: „Geen Marrokanen” (inclusief spelfout), stond in een overzicht van de vacatures van AH to go-winkels bij drie filialen vermeld.

Als een Marokkaanse Nederlander afgewezen wordt bij een sollicitatie ligt het niet voor de hand meteen aan discriminatie te denken. Als daar al sprake van zou zijn, is daar meestal niet meer bewijs voor dan een vaag gevoel van de sollicitant. Nu stond het er heel duidelijk. Dat in zo’n harde en korte boodschap ook nog een spelfout wordt gemaakt, moet voor wie het betreft als een pijnlijke trap na voelen.

Zoals de medewerker van een van de filialen, die het bericht zag en besloot er werk van te maken. „Ik dacht echt; dit kan toch niet.” De medewerker wil niet met zijn naam in de krant, omdat hij nog bij het bedrijf werkt en hij bang is problemen te krijgen. Zijn gegevens zijn wel bij de redactie bekend. Hij rapporteerde het geval aan het Bureau Discriminatiezaken.

Dit is wat er gebeurd is.

Het bedrijf Servex, exploitant van de AH to go’s op stations en een volle dochter van de Nederlandse Spoorwegen, stuurde 4 juni een vacatureoverzicht rond naar alle 33 vestigingen om te controleren of de vermeldingen daarop nog actueel waren. Bij drie vestigingen, station Den Haag Centraal, station Lelylaan in Amsterdam, en Amsterdam Centraal Station Westtunnel, stond expliciet vermeld dat zij geen kandidaten van Marokkaanse afkomst wilden aannemen.

De bedrijfsleider van de Haagse vestiging stuurt dezelfde dag nog het overzicht terug aan het hoofdkantoor van Servex met een bevestiging van de eisen waar de sollicitanten volgens het filiaal aan moeten voldoen: maximaal 18 jaar, werktijden van 7 tot 10 uur of 16 uur tot sluitingstijd en „geen marrokanen!”.

De medewerker van het filiaal kwam het bericht per toeval tegen. „Een maand geleden kwam ik in de algemene mailbox, waar ik gewoon toegang toe heb vanwege mijn werkzaamheden, dat mailtje tegen van de bedrijfsleider. Ik schrok toen ik dat gedeelte over Marokkanen zag en wilde weten op welke mail dat een antwoord was. Ik ben gaan zoeken en vond het algemene mailtje van het hoofdkantoor in de elektronische prullenbak.”

Hij vond dat hij iets moest doen, printte de beide mailtjes uit en ging de volgende dag googlen naar instanties die hem hierbij zouden kunnen helpen. Bureau Discriminatiezaken neemt normaal gesproken geen anonieme klachten in behandeling, maar vond de melding zo ernstig dat zij besloot zelf een onderzoek in te stellen.

Er volgt een briefwisseling met Servex, maar Bureau Discriminatiezaken vindt de reactie van het bedrijf ontoereikend. Volgens de anonieme AH-medewerker reageerde Servex door excuses aan te bieden voor het „incident” en door te beloven maatregelen te nemen tegen een P&O-medewerker (die het algemene mailtje verstuurde) en zijn bedrijfsleider. Maar de bedrijfsleider, weet hij, werkt nog gewoon.

Bureau Discriminatiezaken deed afgelopen vrijdag aangifte bij het Openbaar Ministerie vanwege discriminatie op grond van ras, en legde de zaak dezelfde dag voor aan de Commissie Gelijke Behandeling.

Er ontstond ook elders grote beroering. Albert Heijn, dat de formule AH to go aan Servex verhuurt, tikt het NS-onderdeel onmiddellijk op de vingers. „Dit konden wij absoluut niet tolereren”, zegt een woordvoerder van het kruideniersconcern in Zaandam. „Wij willen met de samenstelling van ons personeel juist een afspiegeling zijn van de samenleving.”

Volgens de woordvoerder is Albert Heijn „geschrokken” van het voorval. Het straalt af op Albert Heijn, omdat het zelf ook AH to go’s in de binnensteden heeft. Het vertrouwen in Servex als partner zal schade oplopen als dat onvoldoende maatregelen neemt, aldus de woordvoerder. „We hopen dat het om individuele gevallen gaat.”

Dat is de vraag. Het is een gegeven dat allochtonen het op de arbeidsmarkt moeilijker hebben dan autochtone Nederlanders. En dat van alle allochtonen, de Marokkanen het meest last hebben van discriminatie. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau uit 2007 bleek dat 60 procent van de Marokkanen die is afgewezen voor een baan vermoedt of zeker weet dat er sprake was van discriminatie. De werkloosheid onder niet-westerse allochtonen in Nederland ligt altijd ruim twee keer zo hoog als het algemene cijfer.

Toch staat de supermarktbranche niet slecht bekend op dit punt. Bestuurder Nicole Boonstra van FNV Dienstenbond: „Wij krijgen op ons meldpunt over de naleving van de supermarkt-cao wel veel klachten binnen over leeftijdsdiscriminatie bij supermarkten, maar geen meldingen van discriminatie vanwege etnische afkomst.” De nu aan het licht gekomen gevallen noemt Boonstra „bizar en onacceptabel”.

Volgens woordvoerder John Krijgsman van de Nederlandse Spoorwegen zijn er tegen de betrokken medewerkers „passende maatregelen” getroffen. Welke dat precies zijn wil hij niet zeggen. „Dat is al weken geleden afgehandeld”, zegt Krijgsman. „Binnen AH to go hebben wij weer eens benadrukt wat de regels zijn”, zegt de NS-woordvoerder. Bij de andere formules van Servex, zoals New York Pizza, Kiosk, De Broodzaak of Swirl’s, is geen speciale brief uitgegaan, zegt Krijgsman, „want we weten niet of dat wel nodig is.”

Volgens Krijgsman werken bij AH to go 24 verschillende nationaliteiten en loopt het percentage allochtonen in „menig filiaal” op tot „60 tot 80 procent”. Hoeveel allochtonen er werken verschilt per winkel en per week. Het meeste personeel is tijdelijk en er is een grote doorstroom. Het zijn „vooral jongeren en studenten” die er werken, aldus Krijgsman.

Uitzendbureau Tempo Team levert tijdelijk personeel aan Servex, „maar niet aan AH to go”, merkt de woordvoerder op. Krijgen zij wel eens het verzoek geen Marokkanen te leveren? „Die vraag zou misschien wel eens voorkomen, maar dan gaan wij er uiteraard niet op in”, zegt de woordvoerder. „We maken geen onderscheid naar etniciteit, leeftijd of geslacht. Het gaat ons om de meest geschikte kandidaten. Overigens stelt Servex bij ons geen specifieke eisen.”

Ook Randstad krijgt wel eens het verzoek van bedrijven om geen Marokkaanse sollicitanten te sturen. „Daar ontkom je niet aan, als grootste uitzendorganisatie van Nederland”, zegt een woordvoerder. „Maar het is uitzonderlijk.” Hij kan geen exacte cijfers geven, omdat het bedrijf deze gevallen niet officieel registreert.

En „uiteraard” gaat Randstad niet in op dergelijke verzoeken. Het bedrijf mag alleen onderscheid maken als dat nodig is voor de baan.

Weet de jonge klokkenluider eigenlijk waarom zijn bedrijfsleider geen Marokkanen wilde aannemen? „Ik weet het echt niet, de eerste conclusie die je trekt is dat hij slechte ervaringen heeft met Marokkanen, maar ik werk hier al twee jaar met meerdere Marokkanen en die deden wel allemaal gewoon netjes hun werk. Dat dit zo werkt vind ik eigenlijk schandalig, maar ik ken de bedrijfsleider. In de contacten met zijn personeel doet hij heel aardig maar ik heb al meerdere keren meegemaakt dat hij sjoemelt met onze uren. Ik heb ook gemerkt dat hij langzaamaan al zijn Marokkaanse personeel heeft geloosd in een periode van ongeveer acht maanden.”

Dat laatste beaamt ook een Marokkaans-Nederlandse ex-collega van de klokkenluider wier contract pasgeleden niet is verlengd omdat zij te oud zou zijn.