Een zigeunerfeest als loflied op Moeder Maria

Tachtig caravans van Sinti stonden een hele week in het weiland van veehouder Cox. Ze waren in Limburg op bedevaart. Om Maria te eren en om zich één te voelen met hun eigen volk.

Sinti-mannen praten met elkaar op het weiland van veehouder Cox, waar ze een week bivakkeren. Europa, Nederland, Roermond, 19-7-2009 Van 11 tot en met 20 juli 2009 vindt de jaarlijkse Sinti-bedevaart plaats in de Kapel in 't Zand. Gedurende deze periode verblijven de Sinti op een weiland nabij de Kloosterweg te Roermond. De sinti snackbar. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

De bedevaart van de Sinti in Roermond is een evenement. En niet alleen voor de Sinti zelf. Zelfs uit Assen komen ‘burgers’ naar de Kapel in ’t Zand in Roermond om de Sinti hun religie te zien beleven. De Sinti zijn katholiek. „Het is zo puur”, fluisteren kerkgangers in beige vrijetijdsjacks en op sandalen in de kerkbanken. Ze kijken nieuwsgierig naar de Sintivrouwen met hun lange haren, grote oorbellen en kleurige jurken die heupwiegend tussen de kerkbanken lopen. Ze zijn verrukt over de Sintimeisjes in hun zoete strokenjurken.

Sintileider Hannes Weiss (81) staat in glimmend grijs pak en zwarte lakschoenen voor in de kerk, naast de pastoor. Zijn grijswitte haren heeft hij in zijn nek samengebonden in een staartje. Hij dankt zijn volk dat ze weer met zovelen zijn gekomen. Dan dankt hij Maria, de moeder van Jezus. Vooral voor haar komen de Sinti naar Roermond. Zij waakt over hen.

Een week lang stonden tachtig caravans van Sinti in het weiland van veehouder Cox, buiten Roermond, pal naast de A73. Ze komen uit Nederland, maar ook uit Frankrijk, Duitsland en België voor de jaarlijkse bedevaart. Dit jaar is het de 28ste keer. Er is een culturele Sinti-avond. En een nachtelijke gebedsdienst met een groot kampvuur. Bij het vuur herdenken de Sinti de Tweede Wereldoorlog, waarin veel Sinti werden vermoord. Zaterdag was er een woonwagenzegening door bisschop Wiertz van Roermond. En afgelopen zondag een eucharistieviering in een park.

Een van de hoogtepunten is de processie en kerkdienst in Kapel ’t Zand. Daar zou een herder eeuwen geleden een Mariabeeldje in een put hebben gevonden. Sindsdien gebruiken de Sinti het heilige water om zieken te genezen. „Vroeger hadden we geen geld voor een dokter, met het water genazen we zieke kinderen”, zegt Hannes Weiss.

Tot drie jaar geleden was de processie te voet, zegt Nando Rosenberg. Toen bivakkeerden de Sinti ín Roermond en liepen ze achter het Mariabeeld. „Dan wist heel Roermond: ‘hé de Sinti zijn er weer’”, zegt zijn vrouw. Nu wordt het Mariabeeld in een kleine vrachtwagen naar de kapel gebracht. De Sinti komen met de auto. Nando Rosenberg stapt, in een roze-wit gestreept overhemd en met witte, leren schoenen, in zijn Mercedes. Zijn jongste dochters zitten op de achterbank.

Dat was ook nog wat, met die dochters. Nando Rosenberg woont in Stein, in een huis op een woonwagenkamp. De burgemeester van Stein wilde toestemming geven voor twee dagen verzuim van school voor de bedevaart. De familie Rosenberg wilde een week weg. Nando: „Wij wonen zeshonderd jaar in Nederland. Mogen we geen week vrij voor de bedevaart? Ik vind het respectloos.” Hij heeft zijn dochters gewoon een week meegenomen.

Ook de andere Sinti in het weiland voelen zich vaak respectloos behandeld. Niet door iedereen, natuurlijk. De burgemeester van Roermond, bijvoorbeeld, is oké. Hij komt langs en luistert in de grote tent in het midden van het terrein naar de melancholische klanken van de violen en gitaren. De grote ringen van de muzikanten fonkelen, hun witte blouses zijn tot halverwege hun buik opengeknoopt. Ze spelen zuiver en met overgave. De muziek wordt vrolijker, sneller, jazzy. De burgemeester deint mee op het ritme.

De bisschop van Roermond komt ook, al is hij te laat. Zijn tomtom kon het weiland van boer Cox niet vinden. Maar dat hij komt, vinden de Sinti al een hele eer. Ze hadden te lang het gevoel dat de Rooms-Katholieke kerk hen niet serieus nam. Pastor Jan van der Zandt, van het Nederlandse pastoraat woonwagenbewoners Sinti en Roma, ziet het als zijn taak de Roma en Sinti bekendheid te geven bij zijn collega’s. Het is lang niet altijd duidelijk wat deze mensen hebben doorgemaakt in de oorlog en ook daarna, zegt Van der Zandt. „Ze werden jarenlang niet als slachtoffers erkend. Dat veroorzaakte extra boosheid, wantrouwen en wrok bij de oudere generatie. Zij gaven dat door aan de tweede generatie.”

Veel Sinti hebben het gevoel dat bestuurders en politici hen dwarszitten, zeggen ze. Zo worden ze beperkt in hun diepste verlangen om rond te trekken zoals ze dat eeuwenlang deden. Sinds de Woonwagenwet uit 1968 moeten ze op woonwagenkampen wonen. Later werden grote woonwagenkampen opgedeeld in kleinere. Families vielen daardoor uiteen. Het liefst hebben gemeenten dat Sinti gewoon in een rijtjeshuis gaan wonen.

„Ik denk dat ze overzicht willen hebben”, zegt Roberto Wagner (33). Hij woont in Lieshout in een zelfgemaakt chalet op een kamp met nog zeven andere chalets. In Lieshout zijn enkele kleine kampen. „Ik woon niet verkeerd hoor”, zegt Wagner, „maar dit is wat we het liefste hebben.” Hij maakt een zwaaiende beweging over het weiland vol caravans. Onder de luifels bakken vrouwen biefstukken op vierpitsgasstellen voor het avondeten. Mannen zoeken elkaar op. Wagner: „Gewoon met z’n allen bij elkaar zijn.”

Dat maakt de jaarlijkse bedevaart naar Roermond zo belangrijk, zegt pastor Jan van der Zandt. „Dit is het moment dat de Sinti elkaar ontmoeten en zich één volk voelen.” Hij loopt in een blauw tweedjasje over het terrein. De Sinti hebben zijn hart gestolen. „Ze zijn heel emotioneel in hun geloof. Maria is alles voor hen.” Hij vergezelt de Sinti al 28 jaar tijdens hun bedevaart naar Roermond.

Tucsi Basily (38) gaat elk jaar naar Roermond. Hij zou het liefst vaker samenkomen met zijn volk. Hij is een van de zes leden van de succesvolle gipsyband Basily. Hij woont in Ossendrecht, in een wagen op een kamp. Zijn vader trok nog rond. Zelf reisde Tucsi Basily mee tot zijn zestiende. Leren lezen en schrijven had geen prioriteit, muziek des te meer. Sinds zijn vijfde speelt hij viool. Burgers vinden die zigeunermuziek prachtig, zegt hij. Net als de romantiek die rond de Sinti hangt, de sfeer van reizen en vrijheid. Lachend: „Maar dichterbij moeten we niet komen. Op een camping worden we niet toegelaten.”

Hannes Weiss: „We zijn zigeuners en daar worden we op aan gekeken. Ik zal niet ontkennen dat er diefstal en criminaliteit voorkomt onder zigeuners. Daar ben ik fel tegen. Maar we zijn bij voorbaat veroordeeld.”

Roberto Wagner: „Rotte appels heb je overal. Wij zijn niet heilig. Maar we moeten ons altijd extra bewijzen.”

    • Sheila Kamerman