De supermarkt heeft het gedaan

De crisis komt hard aan bij melkveehouders. Sommige boeren willen terug naar een gereguleerde markt. Europa begint er niet aan, maar onderzoekt wel de rol van supermarkten.

Meer belastinggeld naar boeren, maar geen verandering van het liberaliseringsbeleid. Dat is de tegenstrijdige boodschap van de Europese Commissie in een rapport over de zuivelmarkt, waar regeringsleiders een maand geleden om hebben gevraagd. Het rapport wordt morgen officieel openbaar gemaakt, maar persbureaus publiceerden er al over.

De prijs die boeren voor hun melk ontvangen, is sinds de herfst van 2007 ongeveer gehalveerd. Was de prijs toen tegen de 40 cent per kilo (de standaardmaat voor melk), vorige week dook één Nederlandse afnemer, DOC Kaas, onder de 20 cent. Voor deze prijs is geen melk te produceren, zeggen niet alleen de boeren, maar bijvoorbeeld ook accountantsbureau Abab in Best. Daarom zijn duizenden boeren in West-Europa de afgelopen maanden de straat opgegaan om de EU tot ingrijpen te bewegen. Een aantal boerenorganisaties in Europa wil dat de geplande afschaffing van het melkquotum per 2015 wordt teruggedraaid en dat de markt wordt gesloten, zodat er evenwicht tussen vraag en aanbod ontstaat. De EC wil hier echter niet aan beginnen.

Het rapport van de EC stelt wel voor, aldus uitgelekte berichten, om lidstaten meer ruimte te geven hun boeren te subsidiëren. Het maximaal toegestane bedrag zou omhoog moeten gaan van 7.500 euro naar 15.000 euro voor de komende drie jaar. Dit staat los van de subsidie die melkveehouders al uit Brussel ontvangen. Ook wil de Commissie 19,5 miljoen euro uitgeven aan promotie van zuivel en een betere controle op het gebruik van de zogeheten ‘analoge kaas’, ofwel nepkaas van zetmeel, zout en plantaardige olie dat soms wordt gebruikt in kant-en-klaar-maaltijden.

De Commissie wil ook bekijken of supermarkten wel een eerlijke prijs betalen voor melk. „Terwijl de prijs die boeren voor hun melk krijgen de afgelopen tijd met 31 procent is gedaald, is de daling in de supermarkt niet meer dan 2 procent”, zegt Europarlementariër Esther de Lange (CDA) die dit onderwerp vorig jaar al in het Europarlement aan de orde heeft gesteld. Als er sprake is van machtsmisbruik door de supermarkten, waar de macht in de loop der jaren sterk is geconcentreerd in een klein aantal ketens, dan moet de EC dat kunnen aanpakken en beboeten, stelt De Lange.

Ook als er geen machtsmisbruik plaats heeft „zouden de supermarkten toch maar eens aan de consument moeten uitleggen waar al dat geld heengaat.”

Ook de belangrijkste Nederlandse boerenbelangenbehartiger, de LTO, zegt de supermarktprijzen tegenwoordig in de gaten te houden. „We willen inzichtelijk maken hoe de margeverdeling zit”, zegt woordvoerder Wim van Beuzekom, „om de discussie over prijsvorming te helpen.”

Een voorbeeld voor Nederland zou de afspraak tussen Belgische boeren en supermarkten kunnen zijn. Begin deze maand dwongen Belgische boeren met blokkades de belofte af dat supermarkten de komende zes maanden voor elke liter melk die ze verkopen 14 cent in een speciaal fonds zullen storten om boeren te helpen. Het fonds zou uiteindelijk maximaal 33,6 miljoen euro bevatten en voor de boeren neerkomen op 2 cent extra per liter melk. Ook in Frankrijk hebben de boeren na blokkades een prijsafspraak weten te bereiken met hun afnemers: 28 cent per liter, ruimschoots meer dan Nederlandse boeren voor hun melk krijgen.

In Nederland is zowel de LTO, alsook de detailhandel bij monde van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), niet van plan harde prijsafspraken met andere partijen te maken. De enige organisatie die dat wel wil, de Dutch Dairymen Board, vertegenwoordigt slechts een kwart van de Nederlandse melkveehouders.