'Bij babyboomers draaide alles om ik'

Iain Duncan Smith, oud-leider van de Britse Conser-vatieven, ziet gebroken gezinnen als de belangrijkste oorzaak van veel sociale misstanden.

Duncan Smith. Arab Banking's global head of Islamic financial services Duncan Smith (L) speaks to journalists during the 2008 Reuters Islamic Banking & Finance Summit in Manama February 4, 2008. Bahrain's Arab Banking Corp said on Monday it could arrange as much as $5 billion worth of Islamic bonds and loans in 2008 if the market recovers from a global credit crisis. REUTERS/Hamad I Mohammed (BAHRAIN) REUTERS

Eén blik naar buiten is soms al voldoende voor het Britse Conservatieve Lagerhuislid Iain Duncan Smith om te zien dat er van alles mis is in zijn land. „Pas nog zag ik hier voor de deur drugshandelaars hun spul voor klanten in een afvalbak verbergen”, zegt hij in een zaaltje van een Methodistenkerk waar hij wekelijks spreekuur houdt voor buurtbewoners. „Slimme plek.”

Een eindje verderop in zijn kiesdistrict in Chingford, een noordelijke voorstad van Londen, staan grote sociale woningbouwcomplexen. Daar bestrijden jongerenbendes elkaar op leven en dood. Hun vetes hebben al drie mensen het leven gekost.

De problemen waarmee Duncan Smith in een deel van zijn eigen kiesdistrict wordt geconfronteerd, inspireerden hem vier jaar geleden zich te richten op de onderkant van de samenleving. Geen sector waar de Tories zich vanouds erg om bekommeren. Alles bijeen gaat het echter om een groep die volgens deskundigen al gauw zo’n 10 procent van de bevolking omvat, zes miljoen mensen.

Duncan Smith zette een denktank op, het Centrum voor Sociale Rechtvaardigheid, en produceert regelmatig rapporten en aanbevelingen om misstanden aan te pakken. Van onmiskenbaar conservatieve signatuur meestal. Gaandeweg groeide hij zo uit tot de profeet van wat vooral in Conservatieve kring de ‘gebroken samenleving’ wordt genoemd.

Zijn werk heeft echter ook elders weerklank gevonden doordat hij vaak de vinger legt op misstanden die de regering liever verhult. Behoudende Labour-parlementariërs zijn het soms met hem eens. Zelfs de regering heeft stilzwijgend sommige van zijn suggesties overgenomen. Zo heeft ze het makkelijker gemaakt voor alleenstaande moeders om te werken zonder dat ze er financieel op achteruit gaan.

Duncan Smith, ook uiterlijk op en top conservatief in zijn donkerblauwe pak met das, blijft somber. „De situatie is ernstig en verslechtert nog”, zegt hij. „Sommige kinderen vormen al de tweede of derde generatie die opgroeit in een disfunctioneel gezin. We hebben het dan over kinderen die nooit een ouder naar het werk zien gaan, nooit een vader zien, hooguit nieuwe vriendjes van hun moeder, van wie ze ook weer kinderen krijgt. Kinderen die gedoemd zijn slecht te presteren op school. En het probleem groeit want elk meisje uit deze groep krijgt gemiddeld vier tot vijf kinderen, de eerste vaak al als tiener. Zo groeit de groep snel. Bij stabiele gezinnen daalt het geboortecijfer juist.”

Is er echt sprake van een gebroken samenleving?

„Daarover kun je twisten. Maar een opiniepeiling van het gezaghebbende instituut MORI gaf vorig jaar aan dat ruim 60 procent van de ondervraagden het eens was met die stelling. Daarmee bedoelt men dat een deel van de samenleving de aansluiting met de rest helemaal kwijt is. Het lijkt haast alsof de mensen van die groep in een ander land leven.”

Kunt u een voorbeeld geven?

„Een goed voorbeeld is Karen Matthews, die in het nieuws kwam door voor te wenden dat haar dochtertje Shannon was ontvoerd. Ze bleek zeven kinderen van zes verschillende vaders te hebben, leefde van allerlei bijstand en had nooit een baan gehad. Tot verbijstering van de rest van het land bleken haar buurtgenoten er net zo’n levenswijze op na te houden.”

Is het vooral een kwestie van de blanke ‘onderklasse’, die diep is weggezakt?

„Ten dele. Het is waar dat hindoes en moslims hier om culturele redenen niet veel last van hebben. Die waarderen het gezin meer en zien onderwijs als een manier om verder te komen. Maar de Afro-Caraïbische minderheid heeft er wel mee te kampen. Zo’n 60 procent van de kinderen in die groep groeit op zonder vader.”

Sommigen zien de oplossing in meer sociale gelijkheid en hogere belastingen, zoals in Scandinavië?

„Ik denk niet dat het een kwestie van geld is. Het heeft met levensstijl te maken. Neem Nederland, in veel opzichten vergelijkbaar met ons land. Toch zie je daar veel minder alleenstaande ouders, minder uiteengevallen gezinnen, minder spijbelen. Het gaat om de manier waarop een samenleving normen en waarden accepteert. In Groot-Brittannië is de laatste dertig, veertig jaar de overtuiging weggezakt dat het voor opgroeiende kinderen belangrijk is twee ouders thuis te hebben. In Nederland zijn ze dat niet vergeten.”

Wat voor hervormingen wilt u?

„De eerste is het uitkeringenstelsel herzien, zodat het niet louter is gericht op het in leven houden van mensen maar ze aan het werk krijgen. Het loont nu vaak niet voor uitkeringstrekkers aan het werk te gaan, zeker niet voor gezinnen. Voor alleenstaande moeders is het nu mogelijk parttime te werken zonder geld te verliezen. Dat geldt niet voor paren. Daardoor concluderen veel ouders dat ze maar beter uit elkaar kunnen gaan, dan vangen ze meer geld. Het instituut huwelijk is al jaren ondermijnd. Er is geen speciaal belastingregime voor gehuwden, zoals dat in landen als Duitsland en Frankrijk wel bestaat. Hier worden gehuwde mensen als individuen behandeld.”

In hoeverre raakt dit probleem de samenleving als geheel? Het Lagerhuis kende het declaratieschandaal en de financiële wereld maakt ook een gebroken indruk?

„We zijn de afgelopen dertig tot veertig jaar afgedreven naar een filosofie waarbij alleen ‘ik’ er toe deed en niemand anders. Ook bankiers en politici hebben daar onder te lijden. In dat kader moet je ook de opkomst van de disfunctionele gezinnen zien. Ik geloof dat we een generatie hebben gezien, die weinig oog had voor wat er na hen zou komen, of het nu om klimaatverandering, de financiën of de politiek gaat. De generatie van de babyboomers laat een spoor van verwoesting na. Sinds de jaren ’60 is er een cultuur ontstaan waarin alles draait om wat ik kan nemen, niet wat ik kan geven.”

Ziet u een kentering in de nadruk op het individualisme van de laatste decennia?

„Ik geloof dat er een groeiend besef is dat we het belang van het gezin voor een kind hebben verwaarloosd.”

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Iain Duncan Smith

Op de foto bij het vraaggesprek met de Britse Conservatief Duncan Smith staat zijn naamgenoot die bankier is bij Bahrain’s Arab Banking Corp. Hierbij het goede portret.