VN-tribunaal nog omgeven met vragen

Nederland pleit voor een VN-tribunaal voor piraten. Dat moet de druk op Kenia verlichten. Intussen gaat Nederland wel piraten aan Kenia overdragen.

Binnen de internationale gemeenschap is veel debat over de vraag wat er met opgepakte piraten moet gebeuren. De Europese Unie, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten hebben speciale afspraken met Kenia gemaakt om ze daar te laten berechten. De verdachten verblijven in een speciale afdeling van de zwaarbewaakte gevangenis Shimo la Tewa bij Mombasa.

„Kenia is niet de juiste plaats om de piraten te dumpen”, zegt advocaat Francis Kadima die 34 van de ruim 120 in Kenia afgeleverde piraten verdedigt. „Eerlijke rechtsgang in Kenia is onmogelijk. Het gerechtelijk apparaat heeft een achterstand van 860.000 zaken. De gevangenissen zijn overvol. Onlangs trad een minister van Justitie af wegens de chaos in het gerechtelijke apparaat en slechts 10 procent van de Kenianen vindt dat er eerlijk recht wordt gesproken”, zegt Kadima in zijn kantoor in Mombasa.

Amerikaanse en Europese marines dragen verdachten over met bewijsmateriaal. „Kenia doet naar mijn weten geen onderzoek. Misschien behartigt het belangen van westerse landen”, zegt Kadima.

Hassan Greeve, een oud-politieagent, werkt bij een belangengroep voor gedetineerden in Mombasa. Hij gelooft dat de Keniaanse rechters de vonnissen zijn ingefluisterd. „Ze laten zich voor het karretje van westerse landen spannen. Alleen een internationaal tribunaal buiten de regio kan eerlijke rechtspraak opleveren.”

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen is voorvechter van een internationaal tribunaal binnen de regio en wil daarvoor een resolutie van de VN-Veiligheidsraad. „Op dit moment kan Kenia de toestroom gewoon niet aan”, zei Verhagen eerder deze maand tijdens een conferentie in Den Haag. „Je ziet nu dat er in de praktijk weinig terechtkomt van berechting.”

Ook wijst hij op het gebrek aan een internationaal eenduidige aanpak. „Sommige landen hebben piraterij niet eens strafbaar gesteld.” Veel landen die de arrestaties verrichten willen de piraten niet zelf berechten, onder andere uit vrees voor asielaanvragen. Een voordeel van een tribunaal binnen de regio is dat de verdachten daar blijven. Duitsland en Rusland zijn volgens Verhagen „hartstochtelijk voorstander van dit voorstel”.

De Nederlandse marine is ondanks de druk op het rechtssysteem in Kenia wel bereid om piraten over te dragen aan dat land. Het fregat Evertsen neemt vanaf augustus deel aan EU-missie Atalanta, en de EU had al een overnameakkoord gesloten met Kenia.

Sommige landen hebben praktische bezwaren tegen een internationaal tribunaal. De VS en Groot-Brittannië vinden dat het te lang duurt voor een tribunaal onder VN-vlag tot stand komt. Ook is er bezwaar tegen de kosten. Bestaande internationale tribunalen die veel zwaardere misdadigers berechten, zoals de Liberiaanse oud-president Charles Taylor, zitten voortdurend krap bij kas.

Experts vragen zich bovendien af of een nieuwe institutie nodig is voor de betrekkelijk eenvoudige processen. Piraterij is veel gemakkelijker te bewijzen dan genocide.

Een voorstel is om aparte ‘piraterijkamers’ in te richten binnen lokale rechtssystemen, met steun van internationale juristen zodat de rechtsgang volgens internationale normen plaatsvindt. Dit zou ook de lokale rechtssystemen kunnen versterken. Voor Verhagen is deze optie bespreekbaar.

Achtergronden en foto’s op nrc.nl/piraterij