Krachtwijkkoren en mantrazingen op Europa Cantat

In Utrecht doen drieduizend mensen dezer dagen mee aan het grote koorfestival Europa Cantat. Amateurs en professionals, in muziek van Bach tot Indiase mantra’s.

Op het Dom-plein is het zaterdagochtend druk bij de infobalie. Op tien vierkante meter klinken evenveel talen. Mevrouw, waar is het atelier jazzzang? De seminar koordirectie?

In zaal 020 zijn vijftien belangstellenden afgekomen op de workshop mantrazingen (‘The Truth of Darnkness’) onder leiding van de Indiase componist/zanger Surender Sathi. Enkele vrouwen van rond de vijftig, twee studenten, een koordirigent in de dop. „Ik heb het gevoel”, zegt Sathi, „dat er goede mantra’s in uw hart wonen.” We hebben er dan al anderhalf uur mantrazang opzitten, door Sathi met gesloten ogen voorgezongen en éénhandig begeleid op een tafelharmonium. Sathi kijkt een mevrouw aan. „U, zingt u iets voor?” Zij: „Nou nee, de goede mantra zit misschien in mijn hart, maar niet in mijn hoofd!”

Jazzzang, koordirectie, mantra’s zingen zijn maar een paar van de zestig onderdelen op het dezer dagen in Utrecht georganiseerde zang- en koorfestival Europa Cantat, dat tien dagen lang concerten, ateliers en seminars biedt in alle denkbare genres, van het allerlaagste tot allerhoogste niveau.

Het in 1961 vanuit naoorlogs Euro-idealisme opgezette festival vindt driejaarlijks plaats, nu voor het eerst in Nederland. Drieduizend mensen zijn erop afgekomen, velen in koorverband. Er zijn tachtig koren, vooral van jongeren en studenten, uit 43 landen. Sommige zijn gewoon leuk en aardig, andere bijna professioneel.

„Wij bieden alles aan, afhankelijk van wat mensen zelf willen”, zegt Jeroen Schrijner, zelf koormanager en voorzitter van de stichting Europa Cantat. Zwitserse koren schreven zich onmiddellijk in voor een hotel. Anderen leggen een luchtbed in een sporthal.

Europa Cantat, gefinancierd door stad en provincie Utrecht, fondsen en voor een klein deel met Europees geld, is buiten Nederland een vrij bekend fenomeen. Behalve koren trekt het individuele amateurzangers die afkomen op de mogelijkheid te repeteren met een in hun niche beroemde dirigent. Een leek mag nooit gehoord hebben van Zimfira Poloz, in ‘emotionally connected singing’ is zij een autoriteit, zoals Marco Lutzu dat is in Sardijnse volkszang. „Of Laszlo Heltay”, lacht Schrijner. „Nooit van gehoord? Bij Europa Cantat trok hij keer op keer zijn eigen schare fans.”

In Utrecht was de voornaamste moeilijkheid de stad en de stadsbewoners zelf bij het festival te betrekken, zegt Schrijner. „Het oorspronkelijk doel van Europa Cantat was Duitsers en Fransen samen te doen zingen, als middel tot verbroedering. Nu trekt het festival niet meer alleen Europeanen, maar veel meer nationaliteiten; alleen al de stad Utrecht is een vergaarplaats van nationaliteiten en belangstellingen.”

„Het doel is nog steeds mensen met elkaar te verbinden, maar je moet ze wel weten te bereiken”, beaamt Harold Lenselink, artistiek leider van deze festivaleditie en hoofd educatie bij Kunstfactor, het sectorinstituut voor amateurkunst. Om een zo breed mogelijk publiek te trekken én die verschillende groepen ook weer bij elkaar te betrekken, biedt het festival ook workshops koor-hip hop, musicalzang en een concert door drie Utrechtse krachtwijkkoren mét het gemeenteambtenarenkoor.

„Samen zingen, voor iedereen toegankelijk – dat is het belangrijkste hier”, zegt Lenselink. De Open Singing-sessies op het Domplein, dagelijks om vijf uur ’s middags gratis voor wie maar wil, beschouwt hij als ‘hart van het festival’. „Maar wij wilden ook iets op gang zetten dat verder zou reiken dan alleen die tien festivaldagen.”

Europa Cantat werd daarom dit voorjaar al ingeluid door het project School Voices, dat Utrechtse basisschoolleerlingen door middel van een paar maanden intensief zangonderwijs klaarstoomde voor een concert in Vredenburg Leidsche Rijn. Dat project zal naar alle waarschijnlijkheid worden uitgebreid. Lenselink: „Utrecht wil zich nadrukkelijk profileren als cultuurstad, met het oog op de groots gevierde Vrede van Utrecht in 2013 en omdat de stad in 2018 culturele hoofdstad hoopt te worden. Daarom was er hier voor Europa Cantat ook meteen animo.”

Op het Domplein wordt naar mate de ochtend vordert steeds voller. In lokaal 023 werken vijftig pubers geconcentreerd aan het koorlied Fantasy, in de zaal Tumult maakt het jazzkoor Biltstar onder aanmoedigend geloei vanuit de zaal Glenn Medeiros’ Nothing’s gonna change my love for you iets minder mierzoet met een gepassioneerde choreografie.

Boven, op de seminar voor koordirigenten, houdt stemcoach Harjo Pasveer een voordracht over stemgebruik. „Als je sopranen confronteert met zeer hoge noten op de piano, blokkeren ze”, zegt hij, het effect met klokkend strottehoofd demonstrerend. „Dat noemen wij het poepdooseffect. Laat ze lekker vrij warm zingen (imiteert een brandweersirene), dan blijft de stem los.”

Voor organisatoren Schrijner en Lenselink zijn dit lange, volle dagen. Waarom dat eigenlijk moet, al dat zingen? Schrijner: „Zingen is niet alleen leuk, het maakt ook creatief. Zangers zijn positief ingesteld; zij netwerken en hechten beter dan andere mensen.”

Europa Cantat t/m 26 juli op div. loc.in Utrecht. Inl: ww.ecu2009.nl of bij festivalstand naast de Dom.

    • Mischa Spel