Het opgeheven vingertje behoort tot het verleden

Margriet van der Linden moderniseerde het imago van Opzij. Vanaf zondag presenteert ze Zomergasten. „Ze haat vooroordelen, omdat ze daar last van heeft gehad.”

Opzij-hoofdredacteur Margriet van der Linden wil een nieuwe feministische beweging entameren. Glamoureus, en toegankelijk voor moslima’s met hoofddoek. Foto Anne Reinke Het opgeheven vingertje behoort tot het verleden Zomergasten-presentator Margriet van der Linden benut journalistiek om te ontsnappen aan christelijk milieu Margriet van der Linden moderniseerde het imago van Opzij. Vanaf zondag presenteert ze Zomergasten. „Ze haat vooroordelen, omdat ze daar last van heeft gehad.” Reinke, Anne

Het zijn hoogtijdagen in de carrière van Margriet van der Linden (39). Ze stoft als nieuwe hoofdredacteur van Opzij het feministische imago af en vanaf komende zondag presenteert ze het avondvullende tv-programma Zomergasten (VPRO). „Een enorme bikkel, een echte survivor”, noemt uitgever Eugen van de Pas haar, omdat ze zich een weg heeft moeten vechten uit een zwaar christelijke opvoeding. „Zonder dat ze er Maarten ’t Hartachtige frustraties aan heeft overgehouden.”

In de talkshows waarin ze Zomergasten promoot en op publiciteitsfoto’s van Opzij presenteert Van der Linden zich in een strak pak en met een gestyled kapsel als glamoureuze en eloquente carrièrevrouw. Het lijkt een statement. Niet alleen tegen het clichébeeld van de zure feministe in paarse tuinbroek, maar ook tegen de rok, ver over de knie, waarmee ze ooit naar een reformatorische scholengemeenschap heeft moeten gaan.

Esther Kwaks, programmadirecteur van Het Gesprek waarvoor Van der Linden vorig jaar werkte, verbaast zich over de gedaantewisseling. Ze zag billboards met een slanke vrouw, de haren omhoog en glossy gekleed. „Het was Margriet. Daarvoor ontmoette ik haar altijd op gympen en in spijkerbroek”, zegt ze. „Dat past beter bij haar, ze is authentiek, gefocust op inhoud.”

Achter de schermen is het in ieder geval nooit saai met Van der Linden. Vrienden en (oud-)collega’s roemen unaniem haar onderkoelde, cynische woordgrappen en sterke imitaties van Rita Verdonk en koningin Beatrix. „Ze is de geestigste vrouw met wie ik ooit op een redactie heb gezeten. Ik ging soms met buikpijn van het lachen naar huis”, zegt journaliste Margreet Spijker, die samen met haar het RTL-nieuwsprogramma Vijf in ’t Land presenteerde.

Ook beesten kan ze imiteren. Enkele jaren geleden stond er plotseling een agressief grommend wild zwijn in de tuin van het vakantiehuis in Zuid-Frankrijk waar Van der Linden met enkele vriendinnen verbleef. Ze vluchtten naar binnen en belden de gendarmerie voor hulp. Na afloop maakte Van der Linden in het plaatselijke restaurant furore met een imitatie van het dier. „Daar wordt nog steeds over gepraat in het dorp”, zegt vriendin Dominique van der Heyde, parlementair journalist bij het NOS Journaal.

Haar christelijke jeugd in Ridderkerk is gebouwd op de Statenbijbel die strikt wordt nageleefd. Haar ouders zijn lid van de Hersteld Hervormde Kerk, een behoudende tak die zich heeft afscheiden van de Protestantse Kerk in Nederland. Haar broer is predikant in Stellendam. Hij wil voor dit artikel niet praten over privézaken.

Haar jeugd is prettig en veilig, zegt Van der Linden in interviews. „Ik voelde me hetzelfde als mijn broer en vader. Ik kon goed leren, goed voetballen en beter grappen vertellen dan zij. Waarom zou ik minder zijn?”, zegt ze op een podcast van website nieuwwij.nl.

Toch beginnen de regels te knellen. Ze gaat naar de reformatorische scholengemeenschap Guido de Bres in Rotterdam-Zuid. Ze voelt zich er niet thuis, maar de schoolkeuze wordt voor haar gemaakt. In de vroege pubertijd ontdekt ze dat ze lesbisch is. In het begin bidt ze dat het over zal gaan, maar uiteindelijk accepteert ze dat ze op vrouwen valt, vertelt ze aan Vrij Nederland.

Afstand nemen van het milieu dat haar heeft gevormd, doet ook pijn. Ze komt in een rouwproces, want geloof is jarenlang het cement tussen de stenen. Vriendin Van der Heyde: „Ze is dol op haar ouders, maar in die wereld is vrouwenliefde, de televisiewereld en de feministische beweging heel raar. Vooral vanwege haar seksuele geaardheid heeft ze een moeilijke relatie met haar familie.” Ze heeft geaccepteerd dat er thuis geen begrip is voor haar levenswijze. „Vanuit de bijbel beleven zij de moderne wereld en homoseksualiteit anders. Hun wereld kent een andere ordening.”

Oud-collega Spijker noemt haar een vrijgevochten vrouw. „Zij heeft zich een weg moeten knokken uit een beperkende opvoeding. Ze zoekt grenzen op en gaat er overheen, zowel in haar werk als privé.” Volgens vrienden is er geen parallel tussen de christelijke opvoeding vol regels en het dogmatische feminisme. „Ze is een voorstander van vrouwelijk netwerken in plaats van een ideologie die voorschrijft hoe vrouwen en mannen zich moeten gedragen”, zegt Van der Heyde.

Bij Opzij volgt Van der Linden boegbeeld Cisca Dresselhuys op die meer dan een kwart eeuw hoofdredacteur was. Van der Linden wil geen opgeheven vingertje meer, maakt de vormgeving minder hoekig en formuleert nieuwe uitgangspunten: verdeling van werk en zorg, seksualisering van de samenleving en emancipatie van moslima’s. Ze zet Opzijcafés op om inspiratie te vinden bij jonge vrouwen die de meerderheid van de bezoekers vormen.

Dresselhuys vond de hoofddoek een symbool voor vrouwenonderdrukking. De nieuwe Opzij-columniste Nora Kasrioui (29), dochter van Marokkaanse gastarbeiders, draagt een hoofddoek en schrijft over de achterstand van moslima’s in het maatschappelijke leven. „Margriet heeft er een blad van gemaakt dat een afspiegeling is van deze tijd”, zegt ze. „Van allochtone jongeren hoor ik dat ze Opzij nu wel lezen, omdat ze zich erin herkennen.” Kasrioui krijgt de vrijheid onderwerpen te agenderen, bijvoorbeeld de hypocrisie van bloedpillen die allochtone meiden gebruiken in de huwelijksnacht om aan te tonen dat ze nog maagd zijn.

Hedy d’Ancona, een van de oprichters van Opzij, roemt het aanstellen van veel jonge columnisten en noemt de metamorfose geslaagd. Of het blad een brug slaat naar een jongere generatie betwijfelt ze. „Opzij is niet meer de enige: er zijn explicietere bladen als Lof en in glossy’s als Marie-Claire staan ook emancipatoire onderwerpen.”

Oud-redacteur Liddie Austin, nu journaliste bij Red, vindt de vernieuwde Opzij eigentijdser en journalistieker. Austin heeft ervaren dat het blad meer is dan een tijdschrift. „Je wordt veel gebeld door vrouwen met allerlei kwesties die vinden dat zij het recht hebben om in Opzij te staan. De verwachtingen zijn heel hoog, maar je kunt nooit de spreekbuis zijn van iedereen.”

Van der Lindens opdracht luidt: spreek een jongere en bredere doelgroep aan, van allochtone vrouwen tot mannen. Ze heeft het blad nieuw cachet gegeven, maar het is nu te vroeg om te concluderen welke gevolgen de nieuwe koers heeft op de lezersmarkt, zegt haar uitgever Femke Leemeijer van Weekbladpers Tijdschriften.

Haar debuut als hoofdredacteur, van de vooruitstrevende, kleine glossy BLVD, is echter geen succes. Ze werkt er vijf jaar. „Het is haar niet gelukt”, zegt Eugen van de Pas, uitgever van Credits Media. Achteraf concludeert hij dat Van der Linden van BLVD een jongere Opzij maakte. „Dat werkte niet. Ik vraag me af of het gaat lukken met Opzij. Jonge vrouwen zijn niet met emancipatie bezig. Ik denk dat de formule op is.”

Het faillissement van BLVD schrijft hij op zijn eigen conto. „De meer journalistieke koers hebben we als tandem uitgezet. Ik vind haar niet de beste manager. Journalistieke scherpte, inspireren en ideeën spuien zijn haar grote kracht.”

De journalistiek biedt Van der Linden ontsnapping aan het christelijke milieu. In het vak ontwikkelt ze een kosmopolitische kijk op de wereld. Ze loopt stage bij NOS Laat. Daar komen niet veel stagiaires van de Evangelische Hogeschool uit Amersfoort. „Margriet was pittig, slim en buitengewoon toegewijd”, zegt Ad van Liempt, destijds eindredacteur van NOS Laat. Ook werkt ze als stagiaire bij het Nieuw Israelietisch Weekblad waar Tamara Benima de scepter zwaait. „Journalisten van de christelijke hogeschool voor journalistiek zijn gedisciplineerd. Ze zijn veel beter onderlegd en worden minder gedreven door de waan van de dag dan veel studenten van andere scholen. Wellicht komt dat door hun opvoeding.”

Er volgt een keur aan banen: van het verslaan van showbizz nieuws voor Veronica Nieuwslijn tot diepgaande interviews voor Het Gesprek. Soms in vaste dienst, vaak als freelancer. Van der Linden ontwikkelt haar talenten in de breedte. Volgens oud-collega Margreet Spijker is ze niet opportunistisch. „Ze kijkt niet rigide; ze pakt alles aan. Ze is ambitieus, maar zeker geen statuszoeker. Ze zou prima een jaar voor De Telegraaf kunnen werken, maar ook voor NRC Handelsblad. Ze haat vooroordelen, omdat ze daar zelf heel veel last van heeft gehad in haar jeugd.”

Ger Ackermans, hoofd informatieve programma’s bij de VARA denkt dat Van der Linden het gewoon snel gezien heeft. „Ze heeft een zekere eigenheid en neemt mensen voor zich in. Daarin ligt de verklaring voor een mooie carrière, maar ook voor het vaak veranderen van baan.”

Hij neemt haar als 22-jarige aan als bureauredacteur bij De Ronde van Witteman: een vernieuwend tv-programma over de keuze tussen verstand en gevoel bij incest, euthanasie en andere beladen kwesties. Gasten bleven vaak twijfelen of ze wel mee wilden werken. Een redacteur moest empathisch zijn en zich ondergeschikt kunnen maken. „Het was niet de baan die ze zocht. Ze was niet slecht, maar blonk niet uit”, aldus Ackermans.

Dat empathisch vermogen heeft ze wel ontwikkeld. Vanaf zondag krijgt Van der Linden bij Zomergasten de kans om mooie televisieavonden te maken met onder anderen ontwerpers Viktor & Rolf, hoogleraar wetenschapsgeschiedenis Trudy Dehue en D66-voorman Alexander Pechtold. Ze volgt NRC-essayist Bas Heijne op.

Volgens eindredacteur Peter van Ingen draait het in het live programma om vertrouwen. „Eén vraag is van belang: ben je bereid je emotie en gedachten met haar te delen?” Hij heeft Van der Linden leren kennen als een scherp observator, en dat is een must voor de presentator van het programma waarvoor geen script is. „Ze is bereid mee te gaan in de gedachtengang van een ander, ze weet emoties te begeleiden en ze is een zelfstandig denker.”

Bij Het Gesprek bekwaamde Van der Linden zich vorig jaar in het tv-interview van één uur. „Ze baseert zich niet op een script. Ze stelt vragen uit interesse en vanuit haar intuïtie”, zegt Esther Kwaks, programmadirecteur van Het Gesprek. Het viel haar op dat Van der Linden breed is ontwikkeld: of het nu gaat om buitenlandse politiek of integratie in Nederland. „Ze gaat zitten en maakt een mooi gesprek.” Volgens Van der Linden gaat daar een gedegen voorbereiding aan vooraf. „Maar het moet er niet vanaf spatten dat ik een boekenkast leeg heb gelezen.”

Van der Linden is soms slordig in afspraken en het onderhouden van vriendschappen, zeggen bekenden. Maar ze is erbij op momenten die er volgens haar toe doen. Bij een huwelijk of tijdens een kerstdiner houdt ze hilarische speeches, maar voor een golftoernooi kan ze ineens niet komen opdagen. „En dan is ze de hele dag onbereikbaar. Ze is razend druk”, zegt vriendin Van der Heyde. Oud-collega Spijker: „Ze voelt zich verantwoordelijk voor de sfeer. Ze geeft het uiterste. Dat kost veel energie. Daarom trekt ze zich perioden terug.”Als hoofdredacteur wil ze een nieuwe feministische beweging entameren, en ze maakt zes weken lang het avondvullende Zomergasten dat maanden voorbereiding kost. Spijker: „Ze wil alles proberen. Ik heb haar nooit horen zeggen: dat kan ik niet.”